«Ελληνοχριστιανικός ελληνοκεντρισμός» στη νεώτερη Ελλάδα

(Προηγούμενη Δημοσίευση:http://www.pemptousia.gr/?p=177021)
Ως τμήμα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, η εκκλησιαστική εκπαίδευση υποστηρίχθηκε από το κράτος. Ο Ιωάννης Καποδίστριας (1776-1831) αναγνώρισε την βαρύτητα της επαγγελματικής κατάρτισης και της εκκλησιαστικής εκπαίδευσης. Το 1830 ίδρυσε εκκλησιαστικό σχολείο στον Πόρο για την βελτίωση της κατάστασης του κλήρου.[1] Το 1844 ιδρύεται η Ριζάρειος Εκκλησιαστική Σχολή και το 1911 το Ιεροδιδασκαλείο Βελλάς. Οι συχνές μεταρρυθμίσεις στην δομή και λειτουργία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος συμπαρέσυραν ανάλογα και την εκκλησιαστική εκπαίδευση. Στη διάρκεια των ετών τα Ιεροδιδασκαλεία μετατράπηκαν σε Ιερατικές Σχολές  και το 1937 αλλάζουν εκ νέου σε Ιεροδιδασκαλεία. Οι Εκκλησιαστικές Σχολές είχαν την ίδια τύχη. Από εξατάξιες σε επτατάξιες και τανάπαλιν

Η Συνθήκη της Λωζάννης προέβλεπε ειδικά σχολεία για τις θρησκευτικές μειονότητες. Αν και αρχικά λειτούργησαν αρκετά ειδικά σχολεία στη Θράκη, την Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία, υπήρξε υπόνοια από το Κράτος ότι αυτά τα σχολεία λειτουργούσαν προσηλυτιστικά στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και το θέμα δυναμιτίσθηκε με κρατική απαγόρευση παρακολούθησης από παιδιά Ελλήνων υπηκόων.[2] Το 1958 ιδρύθηκε η Ανωτέρα Εκκλησιαστική Σχολή Θεσσαλονίκης, η οποία μαζί με το Ιεροδιδασκαλείο Βελλάς μετονομάσθηκαν σε Εκκλησιαστικές Παιδαγωγικές Ακαδημίες Θεσσαλονίκης και Ιεράς Μονής Βελλάς. Σε κάθε περίπτωση η εκκλησιαστική εκπαίδευση ως τμήμα του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος ήταν δωρεάν. Το χρονικό διάστημα 1971-1976 σύνολη η εκκλησιαστική εκπαίδευση υπήχθη στην Εκκλησία της Ελλάδας.[3]
Η Ελληνική Εκκλησία δεν είχε αντιδράσει εμφανώς στη δικτατορία της απριλιανής χούντας (1967). Βεβαίως, δέχθηκε πιέσεις ενώ οι δικτάτορες προσπάθησαν να ελέγξουν την Διοίκηση της Εκκλησίας της Ελλάδος μέσα από την εκλογή του μακαριστού Αρχιεπίσκοπου Ιερώνυμου Κοτσώνη (1905-1988). Ήδη η χούντα είχε ως φραστικό έμβλημα της το «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών». Σημειώνεται ότι ο Γεώργιος Παπαδόπουλος (1919-1999) παρασημοφορήθηκε με το ανώτερο παράσημο της Εκκλησίας της Ελλάδος, το Χρυσό Σταυρό του Αποστόλου Παύλου ως σωτήρας της Ελλάδας. Όλα αυτά είχαν αρνητικό αντίκτυπο σε μερίδα των πιστών.[4]
Συνοψίζοντας, η ίδρυση του νέου Ελληνικού κράτους ήταν απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων (Μ. Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία) της τότε εποχής. Η εθνική ιδέα της Ελλάδας ήταν ουσιαστικά ένα «προϊόν» το οποίο υποστηρίχθηκε με σκοπό να ενταχθεί το ελληνικό έθνος στο νεοπαγές κράτος. Ο προσεταιρισμός της Εκκλησίας για τη δημιουργία μίας αδιάσπαστης ελληνικής ιστορίας κρίθηκε ως αναγκαίος. Η Εκκλησία δέχθηκε αυτή τη συνεργασία διότι μέσα από την κρατική δύναμη δεν θα θίγονταν τα συμφέροντά της, δεν θα μειώνονταν το ποίμνιό της και θα ανέπτυσσε κοινωνικό ρόλο. Με τη συνεργασία αυτή το κράτος συνέδεε την εθνική ελληνική ιστορία με τη βυζαντινή ιστορία, ενώ παράλληλα νεμόταν το κύρος και την αυθεντία της θρησκείας στο συλλογικό φαντασιακό, απαραίτητο εργαλείο για την κοινωνική συναίνεση. Ο «ελληνοκεντρισμός» του νέου κράτους με την αποδοχή της Εκκλησίας μετατράπηκε σε «ελληνοχριστιανικό ελληνοκεντρισμό». Το νέο κράτος κλήθηκε να λειτουργήσει με (το νεωτερικό) βασιλευόμενο κοινοβουλευτισμό με καθολική ψηφοφορία μέσα από τις πατριαρχικές σχέσεις μίας προνεωτερικής κοινωνίας. Η μίξη νεωτερικών αξιακών κρατικών συστημάτων με την Ελληνική κοινωνία των υποτελών σχέσεων και αξιών έδωσε μία ξεχωριστή οντότητα στο Ελληνικό Κράτος. ΄Εως και τον 20ο αιώνα το δημόσιο κράτος γιγαντώθηκε εξαιτίας των πελατειακών σχέσεων των πατριαρχικών κοινωνικών δομών του και στην προσπάθειά του να ικανοποιήσει τα αιτήματα των πολιτών – πελατών. Δυναμική και παραγωγική αστική τάξη δεν αναδύθηκε, διότι δεν υπήρξε το αντίπαλο δέος, ο φεουδαλισμός και το διογκωμένο κράτος κάλυψε το όποιο κενό με ρουσφέτια. Δηλαδή ο μη ολοκληρωμένος διαχωρισμός κράτους και ελληνικής κοινωνίας με τις ασαφείς εθνικές βάσεις λειτούργησε ανασταλτικά στην ανάπτυξη του αστικού στοιχείου, πράγμα που έγινε στη δυτική Ευρώπη, με αποτέλεσμα το μικροαστικό στοιχείο να κατακλύσει την Ελληνική επικράτεια κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα.[5] Ανάμεσα σε αυτόν τον κοινωνικό ιδιόμορφο μετασχηματισμό η Εκκλησία της Ελλάδος, σχεδόν περιχαρακωμένη και αμυνόμενη δεν προσήλθε σε δημιουργικό διάλογο με τα προτάγματα της νεωτερικότητας.[6]
(Συνεχίζεται)
[1]Κυπριανός, Συγκριτική ιστορία της Ελληνικής εκπαίδευσης, σσ. 77-78.
[2]Κυπριανός, Συγκριτική ιστορία της Ελληνικής εκπαίδευσης, σ. 229
[3]Ιωάννης Β. Κογκούλης, «Εκκλησιαστική Εκπαίδευση. Προοπτικές αναβάθμισης και ανάπτυξής της», Συνοδική Επιτροπή επί της Εκκλησιαστικής Εκπαιδεύσεως και Επιμορφώσεων του Εφημεριακού Κλήρου 2011-2015 στο http://www.ecclesia.gr/greek/holySynod/ commitees/ education/church_education.htm, ημερομηνία πρόσβασης, 11 Φεβρουαρίου 2016 και Αναστασία Λαλάγκου – Καλή Αλυσανδράτου,  «Η εκκλησιαστική εκπαίδευση σε περίοδο οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα: Από την οικοτροφειακή πολιτική στην Εστία Εκκλησιαστικής Εκπαίδευσης» στο Κοινωνική Πολιτική, 4, (2015), σσ. 59, 62-63.
[4]Ανδρέας Χ. Αργυρόπουλος, Χριστιανοί και πολιτική δράση κατά την περίοδο της δικτατορίας (1967-1974), σσ. 21, 23, 37-39.
[5]Παναγιώτης Κονδύλης, Ἡ παρακμή τοῦ Ἀστικοῦ Πολιτισμοῦ: Ἀπό τή μοντέρνα στή μεταμοντέρνα ἐποχή καί ἀπό τό φιλελευθερισμό στή μαζική δημοκρατία (Αθήνα: Θεμέλιο, 2007), σσ. 20-41.
[6]Καλαϊτζίδης, Ὀρθοδοξία καί Νεωτερικότητα: Προλεγόμενα, σσ. 41-42.
 

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Εκδημία Αρχιμ. Θεοκλήτου Απαταγγέλου

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 11ης Δεκεμβρίου, εξεδήμησε προς Κύριο σε ηλικία 82 ετών ο Αρχιμανδρίτης Θεόκλητος Αμπατάγγελος. Είχε διατελέσει επί σειρά ετών Αρχιδιάκονος … [...]

Εκδημία Αρχιμ. Θεοκλήτου Αμπαταγγέλου

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 11ης Δεκεμβρίου, εξεδήμησε προς Κύριο σε ηλικία 82 ετών ο Αρχιμανδρίτης Θεόκλητος Αμπατάγγελος. Είχε διατελέσει επί σειρά ετών Αρχιδιάκονος … [...]

9942 – Θύρες και παράθυρα από κτήρια του Αγίου Όρους. Έκθεση φωτογραφίας του Δημήτρη Λουζικιώτη στο «Αρχοντικό των Μπενιζέλων»

Ατομική έκθεση φωτογραφίας του Δημή-τρη Γ. Λουζικιώτη -τμήμα του φωτογραφικού project «Άθως Θύραυλοι Στώμεν»- παρουσιά-ζεται από την Κυριακή 17 Δεκεμβρίου 2017 στο … [...]

ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ

Ο Άγιος Σπυρίδων ο Θαυματουργός, Επίσκοπος Τριμυθούντος Κύπρου εορτάζεις τις 12 Δεκεμβρίου. Ανήκει στην ιερή φάλαγγα των αγίων Πατέρων της Εκκλησίας των πρώτων … [...]

Τι βγάζει;; Τι κερδίζει;;

Ένας βασιλιάς πέρασε επίσημα από ένα έρημο λόγγο. Εκεί είδε ένα φτωχό άνθρωπο πού έβοσκε λίγες γίδες. Και απόρησε. Γιατί τον είδε ήρεμο και ειρηνικό.Έρωτάει λοιπόν ο … [...]

Γίνε έξυπνος

  Όσο πλησιάζετε τον Θεό, τόσο είστε πιο προσεκτικοί, χωρίς να το επιδιώκετε, σε όλα τα πράγματα αλλά και στα πνευματικά. Προσέχοντας για τη ψυχή σας, γίνεστε με … [...]