Η διαδικτυωμένη κοινωνία

(Προηγούμενη δημοσίευση: http://www.pemptousia.gr/?p=163353)
Η μετανεωτερική διαδικτυωμένη κοινωνία είναι προϊόν της τεχνολογίας της επικοινωνίας. Προέκυψε από τρείς ξεχωριστές διαδικασίες: α) από τις ανάγκες της διεθνούς οικονομίας και την παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου, του εμπορίου και της παραγωγής β) από τις νέες απαιτήσεις της κοινωνίας στο αξιακό πλαίσιο της ατομικής ελευθερίας και της ανοιχτής επικοινωνίας και γ) από τις καταιγιστικές προόδους των τηλεπικοινωνιών και του τομέα της υπολογιστικής, αποτέλεσμα των οποίων ήταν «η επανάσταση της μικρο-ηλεκτρονικής». Μέσω του διαδικτύου οι συνδεδεμένοι άνθρωποι συχνά ζουν παράλληλες ζωές διότι μπορούν να υποδυθούν άλλους ρόλους. Δηλαδή, εντός της διαδικτυωμένης κοινωνίας οι άνθρωποι μπορούν να δηλώσουν (ή δημιουργήσουν) άλλη ταυτότητα, όχι όμως χωρίς τον απαραίτητο κίνδυνο (π.χ. να δηλώσουν άλλη ηλικία, άλλο φύλο, άλλο χρώμα ματιών, άλλη εθνικότητα, άλλο επίπεδο σπουδών, άλλη θρησκεία κ.ο.κ.).[1] Μερικοί ισχυρίζονται ότι αυτή η νέα κοινωνία αποξενώνει τους ανθρώπους. Σχετικές μελέτες αποδεικνύουν ότι όχι μόνο δεν αποξενώνονται οι άνθρωποι αλλά ότι η on – line επικοινωνία προστέθηκε στις πραγματικές κοινωνικές σχέσεις αναδεικνύοντας ένα νέο πρότυπο κοινωνικότητας: το δικτυωμένο ατομισμό. Το διαδίκτυο συμβάλει στην ανάπτυξη της αλληλεπίδρασης των κυβερνήσεων με τους πολίτες.[2]
Η εμπορευματοποίηση του διαδικτύου (διαδικτυακές πωλήσεις, αναρτήσεις κειμένων επιστημόνων, συγγραφέων, ποιητών κ.α.) οδήγησε στον μετασχηματισμό της ατομικής ελευθερίας και της προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Για την προστασία των χρηστών αναπτύχθηκαν νέες τεχνικές του λογισμικού (του κώδικα, του Matrix), οι τεχνολογίες επιτήρησης – ελέγχου. Οι κυβερνήσεις υιοθέτησαν αμέσως αυτές τις τεχνολογίες με σκοπό να ανακτήσουν τμήμα της χαμένης εξουσίας τους.[3] Νέες τεχνικές λογισμικού δημιουργήθηκαν, οι τεχνολογίες ελευθερίας,  για να εμποδίσουν την ανάδυση της Οργουελικής εξουσίας. Οι τεχνολογίες ελευθερίας μάχονται τις τεχνολογίες επιτήρησης – ελέγχου και έτσι τροποποιείται βαθμηδόν το δίκαιο κάθε κράτους ώστε να αντιμετωπίσει τις καταγγελίες παραβιάσεων προσωπικών δεδομένων. Η Ε.Ε. θεσμοθέτησε νόμο σύμφωνα με τον οποίο οι εταιρείες δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν τα προσωπικά δεδομένα των πελατών τους δίχως τη ρητή συγκατάθεσή τους.[4] Απαντώντας, οι εταιρείες δίνουν πρόσβαση μόνο σε όποιους χρήστες συγκατατεθούν στη χρήση των δεδομένων τους.[5]
Τα πολυμέσα, ένα όνειρο του 20ου αιώνα, είναι πλέον το σημείο συνάντησης των ηλεκτρονικών υπολογιστών, του διαδικτύου και των μέσων ενημέρωσης, είναι ο πολιτιστικός μετασχηματισμός της εποχής της πληροφορίας.[6] Η διαδικτυωμένη κοινωνία έχει κουλτούρα. Αυτή είναι εικονική διότι συγκροτήθηκε απο εικονικές διαδικασίες επικοινωνίας. Είναι όμως και πραγματική, διότι είναι η βάση επάνω στην οποία διαμορφώνουμε απόψεις, ερχόμαστε σε επαφή με τους άλλους, βρίσκουμε πληροφορίες, ασκούμε την εργασία μας και πλήθος άλλων καθημερινών ενεργειών και δράσεων. Ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος άνθρωπος είναι η υπερπληθώρα των πληροφοριών που δέχεται καθημερινά. Ο χρόνος του εικοσιτετραώρου δεν επαρκεί, για την, έστω απλή, ανάγνωση και προφανώς την κατανόηση και ταξινόμηση όλων αυτών των πληροφοριών. Η ανθρώπινη μνήμη απεμπολεί την πληροφορία που προηγήθηκε για να αποφευχθεί ο κορεσμός. Στην εποχή της υπερταχύτητας και της υπερπληροφόρησης, οι  περισσότερες αποφάσεις και ενέργειες του ανθρώπου, διενεργούνται σε καθεστώς ψυχικής και χρονικής βίας. [7]
Αυτή η «κουλτούρα της πραγματικής εικονικότητας» είναι η σύγχρονη πραγματικότητά μας. Αυτός ο μετασχηματισμός της κοινωνίας βρίθει ευκαιριών, δημιουργεί προκλήσεις αλλά δεν απαγκιστρώνει τους ανθρώπους από τη θνητότητα των πραγματικών τους εαυτών.[8]
(Συνεχίζεται)
[1]«Καλό θα είναι αν είσαι σκύλος να το ξέρουν οι πάντες αλλιώς θα αποκτήσεις στενές σχέσεις με πολλές γάτες». Κάστελς, Ο Γαλαξίας του Διαδικτύου, σ.162.
[2]Ο πολίτης μπορεί να ζητήσει πληροφορίες, να εκφράσει τις  απόψεις του και να αιτηθεί προσωποποιημένες απαντήσεις από τους κρατικούς εκπροσώπους. Κάστελς, Ο Γαλαξίας του Διαδικτύου, σσ.187-188.
[3]Οι τεχνολογίες επιτήρησης – ελέγχου  βασίζονται στις τεχνολογίες αναγνώρισης οι οποίες περιλαμβάνουν τα γνωστά «cookies», τη χρήση κωδικών πρόσβασης και βέβαια διαδικασίες πιστοποίησης ταυτότητας, γνωστές ως ψηφιακές υπογραφές. Κάστελς, Ο Γαλαξίας του Διαδικτύου, σ.204.
Η πολιτική ελευθερία της ιδιωτικότητας απαλείφεται με τις τεχνολογίες επιτήρησης – ελέγχου. Με αφορμή την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, η Μ. Βρετανία εγκατέστησε ως τμήμα εθνικής επιτήρησης, κάμερες φυσιογνωμικής αναγνώρισης σε ολόκληρη την επικράτειά της. Το σύστημα αυτό χρησιμοποιείται για τα πάντα· για παραβάσεις Κ.Ο.Κ., σύλληψη διαρρηκτών, απομάκρυνση ταραχοποιών στοιχείων κ.α. Ουσιαστικά οι κάμερες χρησιμοποιούνται για να επιβάλλουν «κοινωνική ομοιομορφία». M. Ishay, Η Ιστορία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, σ. 504.
[4]Ευρωπαϊκή Νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στο http://www.dpa.gr/portal/page?pageid=33,123482&dad=portal, ημερομηνία πρόσβασης, 19 Μαρτίου 2016.
[5]Οι περισσότεροι χρήστες δίνουν άκριτα τη συγκατάθεση τους με σκοπό να επισκεφθούν τις περιορισμένες ηλεκτρονικές σελίδες και βάσεις δεδομένων. Απο την στιγμή της παραίτησης τα προσωπικά τους δεδομένα γίνονται νόμιμα ιδιοκτησία των διαδικτυακών εταιρειών και όλων των πελατών και συνεργατών τους.  Κάστελς, Ο Γαλαξίας του Διαδικτύου, σσ. 206-207.
[6]Τα πολυμέσα παρέχουν: Κοινό παγκόσμιο τηλεοπτικό σήμα μέσω διαδικτύου, οι ιστοσελίδες δίνουν πληροφορίες video, οι ίδιες οι ιστοσελίδες απεικονίζονται στην οθόνη της τηλεόρασης, μέσω του υπολογιστή και των τηλεφωνικών γραμμών γίνεται δυνατή η απευθείας οπτικοακουστική επικοινωνία σχεδόν με όλη τη γη (Skype, facetime, κ.α.), με καλωδιακή ή ασύρματη επικοινωνία το διαδίκτυο συντονίζεται με τους υπολογιστές ή τα κινητά τηλέφωνα κ.ο.κ. Κάστελς, Ο Γαλαξίας του Διαδικτύου, σσ. 222-224.
O John Naisbitt στο βιβλίο του Gobal Paradox, (London: Breadley, 1995) μας παρουσιάζει την υπερδύναμη των πολυμέσων και των νέων τεχνολογιών: «Ένας θεολόγος ρώτησε έναν παντοδύναμο υπολογιστή αν υπάρχει Θεός. Ο υπολογιστής απάντησε ότι δεν είχε την απαραίτητη δύναμη επεξεργασίας για να γνωρίζει. Ζήτησε να τον συνδέσουν με όλους τους άλλους υπερυπολογιστές του κόσμου. Η δύναμη δεν ήταν πάλι επαρκής. Έτσι συνδέσανε τον υπολογιστή με όλους τους κεντρικούς υπολογιστές και όλους τους μικρο-υπολογιστές και όλους τους προσωπικούς υπολογιστές.Τελικά συνδέθηκε με όλους τους υπολογιστές σε αυτοκίνητα, μικροκύματα, ψηφιακά ρολόγια κ.λ.π. Ο θεολόγος ρώτησε για τελευταία φορά αν υπάρχει Θεός. Και ο υπολογιστής απάντησε: Τώρα υπάρχει», στο  Giddens, Κοινωνιολογία, σ. 523.
[7]Danièle Hervieu-Léger, «Religion as a Chain of Memory» στο συλλογικό The Collective Memory Reader, Jeffrey K. Olick, Vered Vinitzky-Seroussi & Daniel Levy (New York: Oxford University Press, 2011), σ. 386.
[8]Κάστελς, Ο Γαλαξίας του Διαδικτύου, σσ.29-30, 150-161, 203, 238, 311.
 

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ