Λίγες σκέψεις για την ταυτότητα του φύλου στα 15 και οι συνέπειες

Γράφει ο Αρχιμ. Απόστολος Καβαλιώτης στην Romfea.gr

Η τελευταία αναστάτωση που έχει προκληθεί με άξονα τη δυνατότητα διόρθωσης της ταυτότητας φύλου από τα 15 ήδη χρόνια των εφήβων έχει συνδεθεί με ποικίλο προβληματισμό, στον οποίο μπορεί να ενταχθεί η συζήτηση για μια σειρά προβλημάτων στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον.
Οι σχέσεις στους κόλπους της οικογένειας και η θέση του παιδιού στο σχολικό πλαίσιο πλήττονται, κατά τη γνώμη μας, άμεσα και δυσμενώς, όταν μάλιστα στα παιδιά αυτά μάλιστα ο νομοθέτης δεν αναγνωρίζει καν τη δυνατότητα να ψηφίσουν, να οδηγήσουν ή να καταναλώσουν αλκοόλ πριν από τα 17 και 18 χρόνια τους. Αναλυτικότερα:
1. Ταυτότητα φύλου και σχολικός εκφοβισμός: ο εκφοβισμός των νέων αποτελεί διαρκές πρόβλημα στα σχολεία, οριζόμενος ως η σωματική, λεκτική, ή/και ψυχολογική επίθεση με στόχο να βλάψει ή να θίξει το θύμα, προκαλώντας ανισορροπία δύναμης μέσω μιας σειράς επαναλαμβανόμενων πράξεων (Ttofi & Farrington, 2011: 28).
Μάλιστα, όσον αφορά στα αποτελέσματα που προκαλεί ο σχολικός εκφοβισμός, παρατηρείται ότι η προσανατολισμένη ή στοχευμένη μορφή του επιφέρει σοβαρότερες συνέπειες, ειδικότερα δε ο εκφοβισμός με βάση τον πραγματικό ή αισθανόμενο σεξουαλικό προσανατολισμό συνδέεται με πολύ υψηλότερα επίπεδα κινδύνου για την υγεία, καθώς και με χαμηλότερα επίπεδα ψυχικής ανθεκτικότητας.
Οι μαθητές αυτοί έχουν συνήθως χαμηλότερους βαθμούς και στις ΗΠΑ τουλάχιστον έχει φανεί ότι παρουσιάζουν τρεις φορές μεγαλύτερες πιθανότητες εγκατάλειψης του σχολείου εξαιτίας του αισθήματος ανασφάλειας που βιώνουν, έχουν μεγαλύτερα ποσοστά κατάθλιψης και, το κυριότερο, περισσότερες από τρεις φορές αυξημένες σκέψεις για αυτοκτονία σε σύγκριση με τα άλλα παιδιά.
Έχουν επίσης αναφέρει ότι αισθάνονται λιγότερο συνδεδεμένοι με τις κοινότητες και τα σχολεία τους, καθώς και μικρότερη υποστήριξη από τους δασκάλους, την οικογένεια και τους φίλους τους. Τέλος, παρουσιάζουν περισσότερες πιθανότητες μη φοίτησης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (Center of Mental Health in Schools, 2014).
Αρκεί να σημειωθεί ότι θεωρείται πως έστω και η προσφώνηση των μαθητών με όρους που δεν είναι εύκολο να μεταφερθούν εδώ καθώς αποτελούν ελληνικές παραφράσεις των λέξεων gay, lesbian και bisexual, οι οποίοι συνήθως στη γλώσσα μας συνδέονται με ιδιαίτερα εκτραχυνόμενες εκφράσεις, παίρνει τη μορφή όπλου στο οπλοστάσιο παρενόλχησης και χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με άλλες μορφές εκφοβισμού, κοινωνικού, σωματικού και ηλεκτρονικού.
Και σημειώνεται ότι η έλλειψη μέτρων κατά της παρενόχλησης και η απουσία παρεμβάσεων επικεντρωμένων στη μεροληψία έναντι των ατόμων αυτών των σεξουαλικών προσανατολισμών αντιπροσωπεύει ένα σοβαρό κενό στη σχολική πρακτική (Evans & Chapman, 2014: 650).
Δεν επιθυμεί ο γράφων να συζητήσει απλώς δικές του απόψεις επί του ζητήματος, αλλά να μεταφέρει εδώ έγκυρες επιστημονικές απόψεις, οι οποίες μαρτυρούν ότι η μετατοπιζόμενη στην πρώιμη λυκειακή ηλικία δυνατότητα διόρθωσης της ταυτότητας φύλου πρόκειται να προκαλέσει σημαντικότατα προβλήματα στα παιδιά με ιδιαίτερο σεξουαλικό προσανατολισμό.
Φτάνει να ειπωθεί ότι, σύμφωνα και με την UNESCO (2014: 1), δεν πρέπει να ανήκει ένας μαθητής αποδεδειγμένα σε αυτή την κατηγορία για να δεχθεί σχολικό εκφοβισμό, αφού αρκεί και η υπόνοια της σεξουαλικής του κατεύθυνσης ώστε να του προκαλέσει ποικίλα προβλήματα στο σχολικό περιβάλλον, είτε μαθητικών επιδόσεων είτε άγχους, κατάθλιψης, χαμηλής αυτοεκτίμησης και παραβατικής συμπεριφοράς.
Δεν αναρωτιόμαστε για τα ανθρώπινα δικαιώματα αλλά για την ωριμότητα διεκδίκησής τους. Αν ένα παιδί της υπό συζήτηση ομάδας αισθάνεται καταπιεσμένο σε τόσο νεαρή ηλικία λόγω της αντιμετώπισής του από τους συμμαθητές του για τους προαναφερθέντες λόγους, δεν είναι πιθανόν ακόμα και να περάσει στην αντεπίθεση δηλώνοντας το φύλο του στην ταυτότητά του ώστε να διαλαλήσει πεισματικά και περίτρανα ότι δεν επηρεάζεται από καμιά αντιτιθέμενη συμπεριφορά; Ο νομοθέτης θα δώσει το δικαίωμα σε αυτό το παιδί να πράξει κάτι που πιθανώς σύντομα θα το μετανιώσει οικτρά, εξαιτίας μια παρόρμησης της εφηβικής ηλικίας;
2. Ταυτότητα φύλου και οικογενειακό περιβάλλον: Στην προκειμένη περίπτωση τα πράγματα δεν μπορούν να είναι ασφαλώς ίδια με εκείνα στο σχολικό περιβάλλον, διότι η κατανόηση εντός της οικογένειας ενδεχομένως διαφέρει σημαντικά και θεωρείται συνήθως πολύ μεγαλύτερη από όσο σε περιβάλλοντα με συμμαθητές, φίλους και γνωστούς.
Ωστόσο, πολύ συχνά δεν είναι έτσι τα πράγματα. Σύμφωνα με τη Ryan (2009: 3) πολλοί είναι εκείνοι οι γονείς που αντιδρούν όπως οι ίδιοι θεωρούν καλύτερο να αντιμετωπίσουν την παρουσία ενός ομοφυλόφιλου παιδιού στην οικογένεια, και συνήθως προσπαθούν να αποκόψουν τα τέκνα τους από τις ομοφυλόφιλες παρέες τους, κρίνοντας ότι πρέπει να πασχίσουν να τα κάνουν να ταιριάξουν με κάθε έκφανση ενός ετεροφυλόφιλου κόσμου.
Οι νέοι αισθάνονται καταπιεσμένοι και η έλλειψη κατανόησης από τους γονείς, σε συνδυασμό με την απουσία επικοινωνίας οδηγεί το οικογενειακό περιβάλλον σε έντονες συγκρούσεις.
Επίσης, σύμφωνα με το SAMHSA (2014: 5-6), οι νέοι με ιδιαίτερες σεξουαλικές προτιμήσεις και κατεύθυνση φύλου όταν απορρίπτονται από τους γονείς και φροντιστές τους βιώνουν μεγάλο αριθμό προβλημάτων ψυχικής υγείας, αντιθέτως με εκείνους οι οποίοι υποστηρίζονται από την οικογένειά τους, οι οποίοι έχουν μια καλύτερη καθημερινότητα, υγιέστερο γενικά οργανισμό και παρουσιάζουν μικρότερες πιθανότητες για κατάθλιψη, αυτοκτονική διάθεση και κατάχρηση βλαπτικών ουσιών.
Οι δε γονείς που εκδηλώνουν απορριπτική συμπεριφορά, δηλαδή προσπάθεια αλλαγής του σεξουαλικού προσανατολισμού και της κατεύθυνσης του φύλου, καθοδηγούνται στην ουσία από την αγάπη για τα παιδιά τους, τα οποία προσπαθούν να τα κάνουν να «ταιριάξουν» με το κοινωνικό σύνολο και να «εναρμονισθούν» με τους άλλους.
Καταλαβαίνει κάποιος με μεγάλη ευκολία πόσο λεπτές μπορούν να είναι οι ισορροπίες μέσα στην οικογένεια και πόσο εξαρτάται η ευημερία του ομοφυλόφιλου παιδιού από την κατανόηση και τη συμπαράσταση του οικογενειακού περιβάλλοντος.
Διότι μια οικογένεια μπορεί να κινηθεί από τη διαμόρφωση ενός άκρως φιλόξενου περιβάλλοντος και να περιβάλλει με κατανόηση και αγάπη το παιδί της, έως την πρόκληση συνθηκών καταπίεσης και περιθωριοποίησης, με συνέπειες ακόμα και την απώλεια της ανθρώπινης ζωής μέσω της αυτοκτονίας.
Σύμφωνα με τους Martin και συν. (2010: 960) η οικογένεια αποτελεί έναν από τους κύριους τομείς της κοινωνικής ζωής, όπου η εξομάλυνση της ομοφυλοφιλικής / λεσβιακής ταυτότητας είναι ελλιπής.
Εξ ου και οι περισσότερες έρευνες αναλύουν τις ατομικές και ψυχολογικές πτυχές του τρόπου με τον οποίο οι οικογένειες αντιδρούν στην αποκάλυψη της ομοφυλοφιλικής / λεσβιακής ταυτότητας των παιδιών τους.
Και συνήθως, στο εξωτερικό τουλάχιστον, βασίζονται σε επαγγελματίες για να ξεπεράσουν τη θλίψη ότι έχουν ένα ομοφυλόφιλο παιδί, ή στην καλύτερη περίπτωση «ομαλοποιούν» την ομοφυλοφιλική ταυτότητα ή χρησιμοποιούν τις λεγόμενες «καλές» δεξιότητες γονέων ώστε να αντιμετωπίσουν τη λεπτή κατάσταση.
Και τίθεται και εδώ το ερώτημα περί ωριμότητας διεκδίκησης των ατομικών δικαιωμάτων εντός ενός περιβάλλοντος το οποίο σχοινοβατεί ανάμεσα στην αποδοχή και την απόρριψη: Θεωρεί ο νομοθέτης ένα παιδί στην τρυφερή ηλικία των 15 ετών ώριμο ώστε να ακολουθεί τις επιλογές του σύμφωνα με τις πραγματικές του ανάγκες ή πρέπει να διαβλέπει στην παιδική ψυχοσύνθεση, όχι οπωσδήποτε μη διαταραγμένη εξαιτίας εξωτερικών παραγόντων, την πιθανότητα να αντιδρά δυναμιτιστικά για το περιβάλλον στο οποίο ζει και κινείται, εντείνοντας τις ήδη τεταμένες σχέσεις σε αυτό, άρα και προσλαμβάνοντας με την πιθανή συμπεριφορά του την αυτόματη αρνητική αντίδραση των φροντιστών του;
Αντί επιλόγου
Δεν είναι το κείμενο αυτό μια αφορμή για να συζητηθεί τι είναι η ομοφυλοφιλία, ποια είναι η θέση των ομοφυλόφιλων ατόμων στην κοινωνία, πώς πρέπει να βλέπει κάποιος το ζήτημα από πλευράς ατομικών δικαιωμάτων, πολιτικών επιλογών ή εκκλησιαστικών θέσεων, και τα τοιαύτα. Αυτό θα ήταν ένα μεγάλο εγχείρημα και δεν θα μπορούσε να εξαντληθεί με την επιστράτευση μερικών λέξεων σε ένα τόσο σύντομο κείμενο.
Σκοπός των λίγων γραμμών που προηγήθηκαν ήταν να επισημανθεί ότι στην ηλικία των 15 ετών, όταν ο νομοθέτης δεν επιτρέπει τη λήψη απλούστερων αποφάσεων στον έφηβο, όπως η επιλογή μέσω της συμμετοχές στις εκλογές για το τι πρέπει να συμβαίνει στην πολιτική ζωή, που είναι και δική του ζωή, δεν μπορεί να επιτρέπει ή να διευκολύνει με νομοθετήματα τη λήψη αποφάσεων οι οποίες αποδεδειγμένα οξύνουν τις ανθρώπινες σχέσεις σε περιβάλλοντα όπως το οικογενειακό και το σχολικό, καθιστώντας την καθημερινότητα των ατόμων με ιδιαιτερότητες ακόμα δυσχερέστερη από όσο ήδη είναι. Γιατί θα πρέπει ένα παιδί να βγαίνει και να δηλώνει με τη διόρθωση ταυτότητας φύλου τη σεξουαλική του ταυτότητα, αντιμετωπίζοντας την άρνηση και τον χλευασμό σε περιβάλλοντα που θα έπρεπε αντιθέτως να του συμπαραστέκονται και να το βοηθούν;
Μήπως πρέπει ο νομοθέτης να σκεφτεί ότι με την παροχή ενός δικαιώματος σε μια ηλικία το οποίο αυτό μπορεί να εφαρμοσθεί άκριτα και ανώριμα από τους εφήβους, τους στερεί στην ουσία αρκετά άλλα καίρια για την ανθρώπινη ύπαρξη;
Δικαιώματα όπως η αρμονική συνύπαρξη με την οικογένεια και τους συμμαθητές, ή εκείνο της διατήρησης της καλής ψυχικής υγείας, που διασφαλίζεται όταν το εξαρτημένο ακόμα παιδί από το οικογενειακό και εκπαιδευτικό σύστημα έχει την υπομονή και τη σύνεση να ενηλικιώνεται πριν δηλώσει επισήμως στην κοινωνία πράγματα για τον εαυτό του που θα το στιγματίσουν ήδη σε μια περίοδο της ζωής κατά την οποία ο εφηβικός παρορμητισμός μπορεί να υπερνικά τη λογική και το ένστικτο της αυτοσυντήρησης;
Βιβλιογραφία

Center of Mental Health in Schools (2014). Bullying and LGBT Students. Ανάκτηση από http://smhp.psych.ucla.edu/pdfdocs/bullyinglgbt.pdf.
Evans, C. B. R. & Chapman, M. V. (2014). Bullied Youth: The Impact of Bullying Through Lesbian, Gay, and Bisexual Name Calling. American Journal of Orthopsychiatry, 84(6): 644 – 652.
Martin, K. A., Hutson, D. J., Kazyak, E. & Scherrer, K. S. (2010). Advice When Children Come Out: The Cultural “Tool Kits” of Parents. J Fam Issues. 31(7): 960–991.
Ryan, C. (2009). Helping Families Support Their Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender (LGBT) Children. Εκδόσεις Πανεπιιστημίου Gerorgetown. Ανάκτηση από https://nccc.georgetown.edu/documents/LGBT_Brief.pdf.
SAMHSA (Substance Abuse and Mental Health Services Administration) (2014). A Practitioner. resource Guide: Helping Families to Support Their LGBT Children. HHS Publication No. PEP14-
LGBTKIDS. Rockville, MD: Substance Abuse and Mental Health Services Administration. Ανάκτηση από https://store.samhsa.gov/shin/content/PEP14-LGBTKIDS/PEP14-LGBTKIDS.pdf.Ttofi, M. M. & Farrington, D. P. (2011). Effectiveness of school-based programs to reduce bullying: a systematic and meta-analytic review. J Exp Criminol 7:27–56 DOI 10.1007/s11292-010-9109-1.
UNESCO (2014). A brief on school bullying on the basis of sexual orientation and gender identity. LGBT-friendly Thailand? (σελ. 1-8). Ανάκτηση από http://unesdoc.unesco.org/images/0022/002277/227706E.pdf.

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Πάσης αρετής καταγώγιον γέγονεν!

Του Πρωτοσυγκέλλου της Ι.Μ. Κυδωνίας και Αποκορώνου Αρχιμ. Δαμασκηνού Λιονάκη Τρία χρόνια ἔχουν περάσει ἀπό τήν ὑπερφυῆ γέννησή Της, μία ἀκόμη ἀπόδειξη ὅτι τά ἀδύνατα … [...]