Ο εμπνευσμένος λειτουργιολόγος και δάσκαλος Ιωάννης Φουντούλης

[Προηγούμενη δημοσίευση: http://www.pemptousia.gr/?p=169127]
6. Θα μου επιτρέψετε στο σημείο αυτό να αναφερθώ εκτενέστερα στον μα­κα­ρι­στό Ο­μότιμο Κα­θη­γη­τή Ιωάννη Φου­ντούλη, ο οποίος ήταν δάσκαλος των περισ­σο­τέ­ρων από μας. Ο Ι. Φουντούλης θε­ω­ρού­σε τον εαυτό του μαθητή του Π. Τρεμπέλα, του αρχαιολόγου Γ. Σωτηρίου και του Ευαγγέλου Θεοδώρου, τον οποίο δια­δέχ­θηκε στην τότε έδρα της Λει­τουρ­­­γι­κής και Ομι­λητικής στη Θεσσα­λο­νίκη. Για τρι­ά­ντα­ πέ­ντε χρό­νια δίδαξε τα μαθή­μα­τα αυτά στη Θε­ο­λο­γι­κή Σχολή του Α­ρι­στο­τε­λείου Πα­νε­πιστημίου Θεσ­σαλονίκης και συνέβαλε στην ανά­δει­ξη και τη διεθ­νή ακτι­νο­­βο­λία της. Δι­ε­τέλεσε Κοσμήτορας της ίδιας Σχολής και πρώτος Πρό­­εδ­ρος του Τμή­ματος Ποιμαντικής καθώς και μέλος της Συγ­κλή­του του Α.Π.Θ. Το 1996 περάτωσε ευδο­κί­μως την ενεργό υ­­πη­ρεσία του στο Πα­νε­πι­στή­μιο, αλλά δε στα­μάτησε το δημι­ουρ­γι­κό του έργο. Συ­νέ­χισε και ως Ο­μό­τιμος Καθηγητής την ανα­σχό­λησή του με τα θέματα της λατ­ρείας και εξακο­λου­θούσε να συμμετέχει σε πολλά λειτουργικά και ιερατικά συ­νέ­δρια σε πόλεις της Ελλάδος, της Κύπρου και του εξω­τε­ρικού και παρά την επιδεί­νω­ση της υγείας του τα τελευταία χρόνια.
Για μια δε­κα­πενταετία είχε τη Διεύθυνση του Πατριαρχικού Ιδρύ­­μα­τος Πα­τε­ρι­κών Μελετών στή Θεσσαλονίκη, το οποίο διακόνησε με συνέπεια, ενώ παράλληλα α­νέλαβε την ευθύνη με τον ομιλούντα για την επανέκδοση του περιοδικού «Ορθο­δο­ξία» (1994).

 ΄Ηταν  ενεργό μέ­λος της Ειδικής Συ­νο­δικής Επι­τρο­πής Λειτουρ­γι­κής Α­να­­­γεν­­νήσεως της Εκ­κλη­σίας της Ελ­­λάδος και υπήρξε ο αφανής πρωτοστάτης των οκτώ Λει­τουρ­γικών Συ­μπο­σίων που οργα­νώθηκαν από αυτή, ενώ χαιρόταν όταν έβλεπε να εκ­δί­δονται τα πρα­κτικά με τις ειση­γή­σεις των Συμποσίων αυτών. Ανά­λο­γα συ­νέδρια οργάνωνε σε συνερ­γασία με την Ιερά Μητρό­πο­λη Δράμας στο Μοναστήρι της Ει­κο­σι­­φοί­νισσας από το 1985 και εντεύθεν. Τα πρακτικά των συνεδρίων αυτών πλου­τί­ζουν τη θεολογική βιβλιογραφία[19].
Επίσης στην Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης οργανώθηκαν ανάμεσα στα άλλα και τρία ενδιαφέροντα για το θέμα μας Συνέδρια για το Νικόλαο Καβάσιλα, το Φιλόθεο Κόκκινο και το Συμεών Θεσσαλονίκης, όπου ο μακαριστός καθηγητής είχε αναπτύξει θέματα της ειδικότητάς του.
Παράλληλα συνέγραψε εκατοντάδες μελέτες και δεκάδες βιβλία σχετικά με τη θεία λα­τρεία, την Ομιλητική, την αγιολογία- ιδιαίτερα της πατρίδος του- και τις λει­τουργικές τέχνες. Ασχολήθηκε επί σειρά ετών με το λειτουργικό έργο του Συμεών Θεσσα­λο­νί­κης, ενώ τα τελευταία χρόνια μετέφραζε κεί­μενά του στη δημοτική. Η γλώσσα των με­τα­φράσεων αυτών είναι εμ­πνευ­σμένη, ζυμωμένη με το λατρευτικό λόγο και πόρρω απέχει από τις τυποποιημένες μεταφράσεις πατερικών κειμένων πού κυκλοφορούν ε­σχά­­τως. Χαρακτηριστικό του διδακτικού και του συγγραφικού του ταλά­ντου είναι ότι διαλεγόταν πάντοτε ζωντανά και χωρίς επιτήδευση με τους μα­θητές, τους ιερείς και τους συναδέλφους του. Ενσωμάτωνε τις ερω­τή­σεις τους στα κείμενά του και με σαφή, λιτό και διακριτικό τρόπο περιέγραφε το ερευνητικό πλαίσιο αφήνοντας το συ­νο­μι­λη­­τή ή τον α­να­γνώστη να εκμαιεύσει την απάντηση. Είναι ενδεικτικές οι Λει­τουρ­γικές Α­πα­ντήσεις, που από το 1964 δημοσίευε στο περιοδικό «Εφημέριος». Ε­νώ ή­ταν όντως σοφός και βαθύς γνώστης των λει­τουργικών θεμάτων, θεωρού­σε τον εαυ­­τό του πά­ντο­τε μαθητή της Εκ­­κλησίας και άκουγε με προσοχή όσα είχαν να του πουν και οι πιο απλοί ιερείς, τους οποίους τιμούσε ι­διαί­τερα. Με το διδακτικό και συγ­­γρα­φικό του μόχθο κατάφερε να κα­λύ­ψει τα ενδια­φέροντα τόσο των απαιτητικών ερευνητών όσο και του απλού κλήρου και του λαού.

Ο Ι. Φουντούλης σεβόταν την παράδοση, αλλά φρόντιζε να ε­πι­ση­μαί­νει και τις στρεβλώσεις στα λειτουργικά πράγματα, που επισώρευσε ο χρόνος και η άγνοια. Παράλληλα με εύστοχο τρόπο επισή­μαι­νε τους κινδύνους από την εκκο­σμί­κευση της λειτουργικής ζωής. Δίδασκε χα­ρα­κτηριστικά: «Μεταπολεμικώς η τεχνο­λο­γική εξέ­λι­ξη και η οικο­νομική ευμάρεια επέτρεψε το κτίσιμο νέων ναών, τη γενί­κευ­ση της χρή­σεως του ηλεκτρικού ρεύματος για το φωτισμό και τη θέρμανση του ναού, την εγκα­τάσταση μεγαφώνων, την κατασκευή καθισμάτων…΄Ολα αυτά κα­λά όταν καλώς γίνονται. … Αν όμως γίνεται αλόγιστη χρήση, κατα­στρέφουν όχι μόνο την αι­σθη­τική του χώρου, αλλά και εκκοσμι­κεύουν το ναό, μετα­βάλ­λοντάς τον σε αίθουσα θεάτρου με άπλετο και διασπαστικό φωτισμό, με έντονο ενοχλητικό ήχο, με φόρτο κα­θι­σμά­των και φόρτο καλής και κακής τέχνης επίπλων και σκευών…». Τόνιζε ακόμη ότι στον ιερό χώρο της εκκλησίας, όπου διδάσκεται η ταπείνωση, η φιλοπτωχεία, η λιτή ζωή, η ιεροπρεπής σεμνότητα και το μέτρο δεν μπορεί να κυριαρχεί η χλιδή ακόμη και στις τοιχογραφίες, ο «εκπερσισμός» και εν τέλει η δια των μεγα­φώνων διαπό­μπευ­ση των ιερών μυστηρίων.
 Αναφε­ρό­με­νος ο καθηγητής Φουντούλης σε όλα αυτά δεν εξω­ράϊζε το πα­ρελθόν, ούτε μεμ­ψι­μοι­ρούσε για το πα­ρόν, αλλά ορθο­το­μούσε την αλήθεια. Πέρα  όμως από αυτά αναγνώριζε τη σύγχρονη ανα­γέν­νηση στα λει­τουρ­γικά θέματα επι­ση­μαί­νοντας το έντονο ενδιαφέ­ρον του κλήρου και του λαού για τη λατρεία που εκφρά­ζε­ται με τις εκ­­δό­σεις, τα συνέδρια, τις εκπομπές και τη συχνή μετοχή μεγάλου μέρους του εκ­κλη­σιάσματος στη θεία κοινωνία˙ πράγμα σπανιότατο σε παλαιότερες επο­χές. Ε­νώ ε­πέ­­κρινε την παράχρηση των πραγμάτων, έβλεπε ελπιδοφόρο το μέλλον της ορ­θό­δοξης χριστιανικής λα­τρεί­ας.
Το μέγεθος του έργου του δεν μπορεί εύκολα να απο­τιμηθεί. Είναι όμως σί­γουρο ότι όσοι θα ασχολούν­ται στο μέλλον με τη Λειτουργική, τήν Ομιλητική, την Αγιολογία και τις « ιερές τέχνες» είναι αδύνατο να μην αναφέρονται στην με­­γάλη προσφορά του λειτουργιολόγου της Εκ­κλη­σίας Ιωάννη Φου­ντούλη. Οι τίτλοι των έργων του σύμφωνα με το μαθητή του Π. Σκαλτσή υπερβαίνουν τους τετρακόσιους και πλήρης κατάλογος θα δημοσιευθεί στον τόμο που θα εκδοθεί προς τιμήν του. Και κάτι τελευταίο: Ανάμεσα στα άλλα μας άφησε τη μεγάλη παρα­καταθήκη τόσο του ακαδημαϊκού, όσο και του εκκλησιαστικού ήθους και της ανε­ξι­κακίας του. Τις ε­πι­θέσεις που δεχόταν «εκ δεξιών και εξ αριστερών» αντι­με­τώ­πι­ζε με χιού­μορ και δεν είχε ποτέ εμπάθεια για κανέναν.
[Συνεχίζεται]
[19] Καταχωρούνται εδώ τα σημαντικότερα που εκδόθηκαν από την  Ιερά Μητρόπολη Δράμας: Εκκλη­σια­­στική ευταξία, 1986, Κλήρος και λαός ως Σώμα Χριστού,1988, Νηστεία και πνευματική ζωή, 1989, Χρι­στια­νικόν Εορτολόγιον, 1990, Σύμβολα και συμβολισμοί της Ορθοδόξου Εκκλησίας, 1991, Η ενορία ως κοινωνία πιστών και ως Σώμα Χριστού, 1993, Οι ακολουθίες του νυχθημέρου, 1994, Το ΄Αγιον Βάπτισμα, 1996, Το ιερόν μυστήριον του γάμου, 1997, Η Θεία Λειτουργία, 1998, Η Ιερωσύνη κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας, 1999, Το ιερόν μυστήριον του Ευχελαίου, 2000, Νεκρώσιμα τελετουργικά, 2001, Το ιερόν μυστήριον της Μετανοίας, 2002.      

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Να μας ξανάρθετε Παναγιώτατε…

Ολοκληρώθηκε την Δευτέρα, 25 του μηνός Σεπτεμβρίου ε.ε., η τριήμερη επίσημη επίσκεψη της Α.Θ.Π. του Οικουμενικού Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου στην Ορεστιάδα. Ο … [...]

Το πρόσωπο ενός λουλουδιού

Νικηφόρος ΒρεττάκοςΓιά μια ἀκόμη φορά, σταμάτησα σήμερα κι ὥρα πολλή κοιτοῦσα τό πρόσωπο ἑνός λουλουδιοῦ. Βρῆκα τά μάτια του· ἔσκυψα μέσα του κι … [...]