Ο Προτεσταντισμός εξελίσσει τον καπιταλισμό

(Προηγούμενη δημοσίευση: http://www.pemptousia.gr/?p=165110)
Ο Max Weber (1864-1920), ένας από τους τρείς θεμελιωτές της επιστήμης της κοινωνιολογίας, μελέτησε την επίδραση ορισμένων θρησκευτικών ιδεών στην ανάπτυξη του οικονομικού πνεύματος διευκρινίζοντας ότι αυτές οι ιδέες είναι μόνο μία πλευρά της αιτιακής αλυσίδας.[1]Ο Weber παρατήρησε ότι αρκετά συχνά οι επιχειρηματίες, τα ανώτερα στρώματα των εργαζομένων των επιχειρήσεων και γενικά η πλειοψηφία των κεφαλαιοκρατών ήταν Προτεστάντες στο θρήσκευμά τους.
Ο Προτεσταντισμός αντιμετωπίζει την εργασία ως εξωτερίκευση της αδελφικής αγάπης στον πλησίον και «θέλημα Θεού». Θεωρεί αρετή και ηθικό χρέος τον περιορισμό της κατανάλωσης σε συνδυασμό με την αποδέσμευση της αποκτητικής δραστηριότητας, της συσσώρευσης πλούτου. Δηλαδή ο εγκόσμιος ασκητισμός είναι ο δρόμος του πιστού για να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του στον Θεό και να ολοκληρώσει τον προορισμό του.[2] Συγκεκριμένα ο Λούθηρος έδωσε ηθική υπόσταση και θρησκευτική επικύρωση στην οργανωμένη εργασία, διότι η υπάρχουσα έως τότε αντίληψη για τους εργαζόμενους ήταν μειωτική. Η ύπαρξη της αντίληψης αυτής οφειλόταν σε δύο λόγους: α) στον τριμερή διαχωρισμό της φεουδαλικής κοινωνίας (oratores – οι προσευχόμενοι, bellatores –  οι πολεμιστές, laboratores – οι εργαζόμενοι), ο οποίος παρουσιαζόταν ως «προσχεδίασμα της διάταξης των σχέσεων στην Επουράνια Ιερουσαλήμ» και β) στην «αδιαφορία» των χριστιανών για τις εγκόσμιες δραστηριότητες, η οποία οφείλονταν στην προσδοκία της αναμενόμενης Βασιλείας του Θεού.[3] Οι χριστιανοί παρέμεναν στην εργασία στην οποία τους βρήκε η «κλήση» του Χριστού, για να μην είναι οικονομικά βάρη στους αδελφούς τους.[4] Ο Καλβίνος, με την αντίληψή του περί προεπιλογής των εκλεκτών του Θεού και την επακόλουθη πορεία του καθενός, είχε υποδείξει την εντατική και ευσυνείδητη επαγγελματική δραστηριότητα ως θεραπεία στην ανασφάλεια των πιστών του αλλά και ως εσωτερικό μηχανισμό αυτοσυγκράτησης και αυτοελέγχου.[5] O Weber συμπεραίνει ότι η λέξη Beruf αποδίδει την έννοια του χρέους, της κλήσης, του καλέσματος στο επάγγελμα.[6]
            Ένα νέο πρότυπο ανθρώπου αναδύεται από τον Προτεσταντισμό. Αυτός ο άνθρωπος εργάζεται σκληρά, βιώνει λιτή ζωή, διαπλάθει ακέραιο χαρακτήρα, είναι εγκρατής και διακατέχεται από την ύψιστη αίσθηση ότι εκπληρώνει το επαγγελματικό του χρέος. Η συνάφεια του θρησκευτικού και του αστικού προτύπου ζωής καταλήγει σε έναν ιδεατό τύπο καπιταλιστή επιχειρηματία. Αυτό το πρότυπο διαδραματίζει εξαιρετικό ρόλο την κρίσιμη στιγμή της ανάδυσης του καπιταλισμού.[7] Ο Weber αναγνωρίζει ότι μεταξύ του πνεύματος του καπιταλισμού και της προτεσταντικής ηθικής υπάρχει σχέση εκλεκτικής συγγένειας. Προφανώς ο στόχος του Προτεσταντισμού δεν ήταν η ανάπτυξη του καπιταλισμού, ούτε η Μεταρρύθμιση ήταν η αιτία εξέλιξής του. Ο κοινωνιολόγος αποδεικνύει με τη μελέτη του ότι η επιτάχυνση της διάδοσης του καπιταλισμού μέσω της προτεσταντικής ηθικής ήταν ένα παράδοξο και μη αναμενόμενο αποτέλεσμα της κοινωνικής δράσης. Δηλαδή η Μεταρρύθμιση έγινε για θρησκευτικούς λόγους και η πορεία της στο χρόνο δημιούργησε προϋποθέσεις εντατικοποίησης και αποτελεσματικότητας της εργασίας. Οι προτεσταντικοί θρησκευτικοί κανόνες απαγορεύουν την οποιαδήποτε κατανάλωση πλην της απαραίτητης για την καθημερινή επιβίωση. Με τον τρόπο αυτό τα συσσωρευμένα κεφάλαια επενδύονται ξανά και ξανά με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί έντονη και ιδιαίτερη ανάπτυξη του καπιταλισμού στις χώρες στις οποίες διαδόθηκε ο Προτεσταντισμός.[8]
Οι άνθρωποι οι οποίοι συγκροτούν ένα έθνος, ένα κράτος, μία σχεδόν ομοσπονδία κρατών (όπως η Ε.Ε.)  χαρακτηρίζονται από εθνική, κρατική και πολιτισμική ταυτότητα.[9] Η πλουραλιστική Γηραιά Ήπειρος έχει πολιτιστική ταυτότητα; Αν ναι, με ποιο τρόπο προσδιορίζεται;
[1]Weber, Η Προτεσταντική Ηθική και το Πνεύμα του Καπιταλισμού, Β. Φίλιας (επιμ.), μτφρ. Μ. Γ. Κυπραίου, (Αθήνα: Gutenberg, 2006), σ. 24.
[2]Σωκράτης Κονιόρδος, Ειδικά Θέματα του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, Τόμος Α΄: Η θέση του Βέμπερ για την Προτεσταντική Ηθική της Εργασίας (Πάτρα: Ε.Α.Π., 2002), σσ. 57-61 και Weber, Η Προτεσταντική Ηθική, σ. 70.
[3]Η φεουδαλική αριστοκρατία, μέγας καταναλωτής ειδών πολυτελείας, καλλιεργούσε την νοοτροπία της αποδοκιμασίας της εργασίας και την χαρακτήριζε «μειωτική». Jacques Le Goff, Ο πολιτισμός της μεσαιωνικής Δύσης, μτφρ. Ρίκα Μπενβενίστε (Θεσσαλονίκη: Βάνιας, 1993), σσ. 356, 354 και Georges Duby, Μεσαιωνική Δύση: Κοινωνία και Ιδεολογία, μτφρ. Οντέτ Βαρών, Ρίκα Μπενβενίστε (Αθήνα: Ε.Μ.Ν.Ε. – Μνήμων, 1988), σσ. 31-34 και Weber, Η Προτεσταντική Ηθική, σ. 73, 187.
[4]«Ἓκαστος ἐν ᾧ ἐκλήθη, ἀδελφοί, ἐν τούτῳ μενέτω παρὰ τῷ Θεῷ». (Α΄ Κορ. 7:24).
[5]Η ανασφάλεια αυτή πηγάζει από την αγωνία συμμετοχής ή μή στη λίστα των εκλεκτών του Θεού. Weber, Η Προτεσταντική Ηθική, σ. 98.
[6]Weber, Η Προτεσταντική Ηθική, σσ. 185-190.
[7]Ephraim Fischoff, «Προτεσταντική Ηθική και το Πνεύμα του Καπιταλισμού: Το ιστορικό μιας διαμάχης», στο Ειδικά Θέματα του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού: Συμπληρωματικά κείμενα των Μ. Βέμπερ και Ε. Φίσοφ στην «Προτεσταντική Ηθική», μτφρ. Β. Στριφτού, Σ. Κονιόρδος (επιμ.) (Πάτρα: Ε.Α.Π., 2008), σσ. 47-50.
[8]Η εκλεκτική συγγένεια και το παράδοξο μη αναμενόμενο αποτέλεσμα της κοινωνικής δράσης αποτελούν μεθοδολογικά εργαλεία του Weber. Κονιόρδος, Ειδικά Θέματα του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού, σσ. 35-36 και Weber, Η Προτεσταντική Ηθική, σσ. 75-80, 135.
[9]Ομοσπονδία: Συνένωση διαφορετικών στοιχείων σε μία δυναμική ισορροπία με διαφύλαξη χαρακτήρων των μειονοτήτων. Χώρος ελευθερίας, δημοκρατίας και συμμετοχής. Οι κρατικοί θεσμοί ξεπερνιούνται. Κατά το διάστημα 1945 έως και 1954 έγιναν συστηματικές κινήσεις για την ομοσπονδιακή ενοποίηση της Ευρώπης. Η έννοια υπερεθνικών οργάνων ειδικά σε θέματα άμυνας των κρατών ήταν ανυπέρβλητο εμπόδιο. Η αποτυχία της ομοσπονδίωσης της Ευρώπης εκείνη την περίοδο, έδειξε ότι η σταδιακή ενοποίηση είναι αποτελεσματικότερη από ριζοσπαστικές κινήσεις. Η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν είναι θεσμοθετημένα ομόσπονδη ένωση. D. Sidjanski, Η Ομοσπονδίωση της Ευρώπης, Δυναμική και Προοπτικές της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μτφρ. Αριέλλα Ασέρ, Μαριάννα Κοσίνα (Αθήνα:  Παπαζήσης, 1999), σσ. 26-27.
 

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Η πιο παλιά καμπάνα στην Κέρκυρα

Η παλαιότερη, πιθανότατα, καμπάνα του νησιού εντοπίστηκε και παρουσιάζεται από τον Γεράσιμο Δημουλά μέσα από άρθρο του που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Καθημερινή … [...]