Χριστουπόλεως Μακάριος: «Δεν πρόκειται για νομιμοποίηση του σχίσματος αλλά για αποκατάστασή του»

Ακολουθεί η συνέντευξη του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Χριστουπόλεως κ. Μακαρίου στη δημοσιογράφο κ. Yaroslava Mishchenko, η οποία είναι senior political observer στο Ουκρανικό Πρακτορείο Ειδήσεων Ukrinform σε μετάφραση από το Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων Romfea.gr.
Με την απόφαση της πρόσφατης Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αν καταλάβαμε καλά, ακυρώθηκαν το «ανάθεμα» και οι καθαιρέσεις των εκπροσώπων των δύο Εκκλησιών του Πατριαρχείου Κιέβου υπό τον Φιλάρετο και της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ουκρανίας υπό τον Μακάριο. Το θέμα αυτό είναι τελεσίδικο ή θα επανεξεταστεί στο μέλλον;
Όντως, στην τελευταία συνεδρία της Αγίας καί Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου μελετήθηκαν τα αιτήματα εκκλήτου προσφυγής των Φιλαρέτου Ντενισένκο και Μακαρίου Μαλετίτς και των συν αυτοίς επισκόπων και κληρικών.
Μετά από ενδελεχή εξέταση των αιτημάτων αυτών, αποφασίστηκε να γίνει επαναφορά των δύο αιτουμένων και των συν αυτοίς επισκόπων, κληρικών και λαϊκών στην κανονικότητα. Αυτό σημαίνει ότι από τούδε και εις το εξής ο Φιλάρετος και ο Μακάριος είναι κανονικοί Ιεράρχες της Εκκλησίας και έχουν κανονική Αρχιερωσύνη.
Το ίδιο, ασφαλώς, ισχύει και για τους λοιπούς επισκόπους τους, τους κληρικούς αλλά και τους λαϊκούς που έχουν δεχθεί μυστήρια από αυτούς. Επειδή δεν είμαστε πολύ εξοικειωμένοι με τους όρους, μήπως μπορείτε να μας εξηγήσετε τί ακριβώς σημαίνει «έκκλητος προσφυγή»;
Πρόκειται για ένα προνόμιο και παράλληλα για μία μεγάλη διεκκλησιαστική ευθύνη, η οποία δόθηκε στην Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως από την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνας το 451.
Οι κανόνες 9 και 17 της Συνόδου αυτής ορίζουν ότι, εάν κάποιος επίσκοπος ή κληρικός κριθεί από τον Μητροπολίτη του ή από την τοπική Σύνοδο και θεωρήσει ότι έχει αδικηθεί, τότε μπορεί κανονικώς να καταφεύγει στο Θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος έχει την ευθύνη να επανεξετάζει το αίτημά του και να αποφασίζει τελεσιδίκως.
Αυτό το προνόμιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου έχει ασκηθεί άπειρες φορές στην ιστορία του σε υποθέσεις Επισκόπων άλλων Πατριαρχείων και Αυτοκεφάλων Εκκλησιών.
Σε κάποιες περιπτώσεις το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποφάσισε υπέρ του αιτούντος, σε κάποιες άλλες περιπτώσεις αποφάσιζε εναντίον του, δηλαδή συμφωνούσε με την απόφαση της εκκλησιαστικής του αρχής, και σε κάποιες άλλες το Πατριαρχείο σιωπούσε.
Το 1663 μάλιστα, στη Σύνοδο που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη με τη συμμετοχή όλων των Πατριαρχών της Ανατολής, προκειμένου να εξεταστούν θέματα θεολογικού, λειτουργικού και κανονικού περιεχομένου που έθεσε το Πατριαρχείο της Μόσχας, μελετήθηκε, μεταξύ των άλλων, και το ζήτημα του εκκλήτου.
Η Εκκλησία της Μόσχας έθεσε τότε το ερώτημα εάν ανήκει στον Θρόνο του Κωνσταντινουπόλεως κάθε κρίση άλλων Εκκλησιών και εάν από αυτόν λαμβάνει πέρας κάθε εκκλησιαστική υπόθεση.
Και οι Πατριάρχες της Ανατολής κατέγραψαν την συνείδηση της Ορθοδόξου Εκκλησίας για το ζήτημα του εκκλήτου. Στην απάντηση που απέστειλαν στην Εκκλησία της Ρωσσίας, την οποία μάλιστα λόγω της σπουδαιότητός της την ονόμασαν «Τόμο», τόνισαν ομοφώνως ότι «οι υποθέσεις όλων των Εκκλησιών αναφέρονται για τελική εκδίκαση στον Κωνσταντινουπόλεως και από αυτόν λαμβάνονται οι τελικές αποφάσεις».
Αυτό, λοιπόν, ακριβώς έγινε και τώρα. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο άσκησε το κανονικό του δικαίωμα, μελέτησε τα συγκεκριμένα αιτήματα του Φιλαρέτου και του Μακαρίου και έκρινε, ότι για το καλό της Εκκλησίας και του Ουκρανικού λαού και εφόσον δεν υπάρχουν δογματικές διαφορές, πρέπει να αποκαταστήσει τους τιμωρηθέντες Αρχιερείς.
Η απόφαση αυτή του Οικουμενικού Πατριαρχείου δημιούργησε αντιδράσεις μέσα στην Σύνοδο μεταξύ των Ιεραρχών ή ήταν ομόφωνη;
Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν αποφασίζει επιπόλαια και βιαστικά.
Παρότι η απόφαση αυτή ελήφθη από την τελευταία Σύνοδο, το Οικουμενικό Πατριαρχείο για χρόνια μελετά τις υποθέσεις αυτές. Αρκεί να σκεφθείτε ότι ο Φιλάρετος έχει καταθέσει στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο έξι αιτήσεις εκκλήτου προσφυγής.
Επίσης προ ετών είχε συσταθεί μικτή επιτροπή με μέλη Ιεράρχες του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ρωσσίας προκειμένου να εξεταστεί το σχίσμα της Ουκρανίας.
Δυστυχώς η Εκκλησία της Μόσχας διέκοψε αδικαιολόγητα τις εργασίες της Επιτροπής αυτής και από τότε με υπαιτιότητά της, εγκαταλείφθηκε κάθε προσπάθεια προς επίλυση του ζητήματος.
Στη συνείδηση των Ιεραρχών του Πατριαρχείου μας όμως, το θέμα της εξέτασης της εκκλήτου προσφυγής του Φιλαρέτου είχε πια ωριμάσει.
Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος το έθεσε στη Σύνοδο την κατάλληλη στιγμή. Και όχι μόνο δεν υπήρξαν αντιδράσεις αλλά με μεγάλο ενθουσιασμό και συγκίνηση η απόφαση ήταν ομόφωνη.
Εμμένοντας στο ζήτημα του αναθέματος, διαπιστώθηκε στην πορεία ότι στην περίπτωση της Ουκρανίας το ανάθεμα χρησιμοποιήθηκε ως μέσο (εργαλείο) περισσότερο για πολιτικούς λόγους παρά για θρησκευτικούς. Πως σχολιάζετε το γεγονός οι Κανόνες να χρησιμοποιούνται από αδελφό εναντίον άλλου αδελφού;
Θέλω να σας πω γενικώς ότι οι Ιεροί Κανόνες δεν είναι για να τιμωρούμε, αλλά για να σώζουμε.
Ούτε χρησιμοποιούμε τους Κανόνες ως επιχειρήματα για να κατοχυρώσουμε τις θέσεις μας, αλλά για να προχωρήσει σωστά το έργο της Εκκλησίας και να «καταγγέλλεται» Χριστός.
Επίσης, αυτό που μας έχει αποδείξει η εμπειρία της Εκκλησιάς είναι ότι στα μεγάλα εκκλησιαστικά προβλήματα δεν βιαζόμαστε να τιμωρήσουμε ή να εκδικηθούμε. Περιμένουμε και προσευχόμαστε.
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει τεράστια εμπειρία στο ζήτημα της εφαρμογής των Ιερών Κανόνων. Δείτε τι έπραξε, όταν η Μητρόπολη Μόσχας το 1448 εξέλεξε Μητροπολίτη δίχως την ευλογία της Κωνσταντινουπόλεως.
Ουσιαστικά, η Μόσχα αποκόπηκε από την μητέρα της Εκκλησία. Αυτό ολοκληρώθηκε το 1459 με τις αποφάσεις της τοπικής Συνόδου της Ρωσσίας, οι οποίες όρισαν ότι η εκλογή του Μόσχας θα γίνεται από την τοπική Σύνοδο και όχι από την Κωνσταντινούπολη.
Η πράξη αυτή δεν διαφέρει και πολύ εκκλησιολογικώς από αυτό το οποίο έκανε ο Φιλάρετος. Δείτε, όμως, πώς διαχειρίστηκε τις υποθέσεις αυτές το Οικουμενικό Πατριαρχείο και πώς το Πατριαρχείο της Μόσχας.
Εάν τότε η Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως τιμωρούσε, καθαιρούσε και αναθεμάτιζε δεν θα φτάναμε στην κανονικότητα και στην ενότητα, η οποία πανηγυρικά ολοκληρώθηκε το 1589, όταν η Μητρόπολη Μόσχας προβιβάστηκε σε Πατριαρχείο από τον Κωνσταντινουπόλεως Ιερεμία.
Και, για να μην νομίζετε ότι αναφέρομαι μόνο στο Πατριαρχείο Μόσχας, θέλω να σας πω ότι το ίδιο έγινε και στην περίπτωση της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος.
Όταν αποσχίστηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, δεν υπήρξαν ποινές. Το ίδιο έγινε και στην περίπτωση της Βουλγαρικής Εκκλησίας.
Το Πατριαρχείο μας τότε δεν βιάστηκε να τιμωρήσει και, νομίζω, έπραξε σοφά. Για να απαντήσω, λοιπόν, το ερώτημά σας, δεν θεωρώ ότι οι Ιεροί Κανόνες είναι μέσα ή εργαλεία, όπως είπατε, δυνάμεως αλλά θυσίας.
Δεν πρέπει να ξεχνούμε άλλωστε, ότι είναι μεγάλο πράγμα να μπορείς να τιμωρήσεις κάποιον και να μην το κάνεις. Να δίνεις μια δεύτερη ευκαιρία και να περιμένεις προσευχόμενος.
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει αποδείξει ότι λειτουργεί κατ’ αυτόν τον συνετό τρόπο.
Ακούσαμε από το Ανακοινωθέν της Συνόδου ότι η απόφαση είναι ειλημμένη για την Αυτοκεφαλία της Ουκρανίας αλλά δεν δόθηκε ακόμη ο Τόμος. Υπάρχει κάποια ουσιαστική ή διαδικαστική διαφορά ως προς το θέμα αυτό;
Η απόφαση για την Αυτοκεφαλία της Ουκρανίας είναι όντως ειλημμένη. Αυτό ήταν το δύσκολο. Ο Τόμος είναι το δεύτερο βήμα, που είναι το εύκολο.
Ο Τόμος είναι η ολοκλήρωση της αποφάσεως αυτής, δηλαδή το επισφράγισμα. Θα δοθεί και ο Τόμος την κατάλληλη στιγμή.
Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος ξέρει και θα κάνει το κάθε πράγμα στην ώρα του.
Στο ανακοινωθέν έγινε λόγος για Σταυροπήγιο. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Μήπως δια του τρόπου αυτού το Οικουμενικό Πατριαρχείο οραματίζεται τη δημιουργία μιας μοναστικής κοινότητας η οποία θα εκπροσωπεί την Κωνσταντινούπολη στην Ουκρανία;
Καμία διάθεση επιβολής ή επικυριαρχίας δεν θα υπάρξει από την πλευρά της Κωνσταντινουπόλεως προς την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας, όπως άλλωστε καμία ανάμειξη δεν υπάρχει στα εσωτερικά των άλλων Αυτοκεφάλων Εκκλησιών από την πλευρά μας.
Εκτός αν πρόκειται για θέματα που ξεπερνούν τα όρια της τοπικής Εκκλησίας, οπότε στις περιπτώσεις αυτές η Κωνσταντινούπολη, ως Πρώτη Εκκλησία και επί τη βάσει των ιεροκανονικών προνομίων της, επιλύει τα αναφυόμενα ζητήματα.
Το σταυροπήγιο θα είναι κάτι ανεξάρτητο από την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας. Άλλωστε, στην Ουκρανία, όπως το ξέρετε, υπήρχαν πολλά Πατριαρχικά Σταυροπήγια, που είχαν άμεση αναφορά στον Κωνσταντινουπόλεως.
Δεν πρόκειται, επομένως, για ανάμειξη στα εσωτερικά και διοικητικά της τοπικής Εκκλησίας, αλλά περισσότερο για την αναβίωση μιας παλαιάς παραδόσεως, να υπάρχει, δηλαδή, η μαρτυρία της Μητέρας Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως στην ευλογημένη Ουκρανική γη.
Πόσο διαφορετική είναι η εκκλησιαστική κατάσταση στην Ουκρανία σε σύγκριση με αυτή άλλων Εκκλησιών, πριν λάβουν τον Τόμο της Αυτοκεφαλίας τους; Και, επίσης, πώς θα αλλάξει αυτή η κατάσταση μετά την χορήγηση του Τόμου, πάλι σε σύγκριση με άλλες Εκκλησίες;
Η κάθε τοπική Εκκλησία, μέχρι να λάβει την Αυτοκεφαλία της από την Μητέρα Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως, πέρασε τις δικές της περιπέτειες.
Σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχουν κοινά με την Ουκρανία, κάποιες περιπτώσεις πάλι είναι ξεχωριστές και μοναδικές.
Ένα κοινό στοιχείο, που παρατηρείται στη δημιουργία σχεδόν όλων των νεοπαγών Εκκλησιών, είναι ότι υπήρχε πάντοτε το αίτημα ή και η πίεση της πολιτικής εξουσίας, το οποίο είχε εκφραστεί είτε διά του Τσάρου είτε διά του Ηγεμόνος είτε διά του Βασιλέως είτε διά του Πρωθυπουργού.
Ήδη, με την πρόσφατη απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου, έχουμε θεραπεία δύο σχισματικών καταστάσεων. Κάποιοι μιλούν για νομιμοποίηση του σχίσματος, πρόκειται ωστόσο για άρση του σχίσματος κατά τα πρότυπα των Οικουμενικών Συνόδων. Άλλο η άρση και άλλο η νομιμοποίηση. Νομιμοποίηση του σχίσματος θα είχαμε, αν λέγαμε στον Φιλάρετο και στον Μακάριο: «Ελάτε στην Ορθόδοξη Εκκλησία και σας αναγνωρίζουμε ως Πατριάρχες και Αρχιεπισκόπους».
Αυτά όμως δεν υφίστανται. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο έπραξε κανονικά και εκκλησιαστικά.
Όχι με πολιτική σκέψη, αλλά με αγιοπνευματική σοφία. Τα αποτελέσματα, λοιπόν, τα βλέπουμε: ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος και η Σύνοδος κατάφεραν να ενώσουν τις δύο σχισματικές παρατάξεις.
Να τους επαναφέρουν στην κανονικότητα, δίχως αυτοί να ζητούν θέσεις και πρωτοκαθεδρίες. Αυτό δεν είναι λίγο. Η Μόσχα το είχε επιχειρήσει αλλεπάλληλα στο παρελθόν, αλλά δεν τα κατάφερε. Αυτά, λοιπόν, είναι τα νέα δεδομένα.
Στην πορεία η Τοπική Αυτοκέφαλη Εκκλησία θα ανδρωθεί και θα προχωρήσει. Η Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως θα είναι και πάλι κοντά και θα στηρίζει, αν χρειαστεί και αν της ζητηθεί.
Είμαι σίγουρος ότι θα υπάρξουν δυσκολίες στην αρχή αλλά τελικώς όλοι μας διαπιστώνουμε ότι υπάρχει καλή διάθεση. Προσωπικά πιστεύω ότι και οι λοιπές Εκκλησίες, συν τω χρόνω, θα αναγνωρίσουν την Αυτοκέφαλη Εκκλησίας της Ουκρανίας.
Υπάρχει ετοιμότητα μεταξύ των Ιεραρχών της Κωνσταντινουπόλεως να δεχθεί τη νέα Ουκρανική Εκκλησία; Αυτό προέρχεται από αίσθημα αγάπης, αδελφοσύνης ή χρέους;
Υπάρχει καταρχάς η πρωτοβουλία του Πατριάρχου Βαρθολομαίου κι αυτό είναι το παν.
Ο Ουκρανικός λαός θα πρέπει να έχει αέναη ευγνωμοσύνη στο πρόσωπο αυτό.
Το λέω μετά λόγου γνώσεως, διότι έζησα, αν μου επιτρέπετε να το πω, τα γεγονότα από κοντά και είμαι προσωπικός μάρτυρας της πατρικής αγωνίας του Πατριάρχου να θεραπεύσει αυτή την πληγή.
Και τα κατάφερε. Συμπορεύονται, νομίζω, και όλοι οι Ιεράρχες του Οικουμενικού Θρόνου. Υπάρχει μεγάλος ενθουσιασμός για το γεγονός αυτό και μεγάλη συγκίνηση.
Θέλω να πιστεύω ότι και ο Μητροπολίτης Ονούφριος και οι περί αυτόν Ιεράρχες θα σταθμίσουν τα νέα δεδομένα. Όταν υπάρχει αγάπη και καλή θέληση, τότε όλα τα προβλήματα λύνονται.
Και θα λυθούν. Όλα θα προχωρήσουν και στο τέλος πιστεύω ότι όλοι θα αναπαυθούν.
Θεοφιλέστατε, πως μπορείτε να σχολιάσετε τις αποφάσεις τις Μόσχας για την ολοκληρωτική διακοπή κοινωνίας με την Κωνσταντινούπολη;
Δεν θέλω να κρίνω αποφάσεις Εκκλησιών ή δηλώσεις Προκαθημένων. Δεν συμφωνώ με αυτό που γίνεται, που κάποιοι κάνουν προσωπικές επιθέσεις ακόμη και προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη.
Αυτή η τακτική δεν μου αρέσει και ως Ιεράρχες της Ορθοδόξου Εκκλησίας δεν μας τιμά. Όταν θέλουμε να πούμε κάτι, καλό είναι να καταθέτουμε τα εκκλησιαστικά και κανονικά μας επιχειρήματα. Ο κλήρος και ο λαός καταλαβαίνει και κρίνει.
Δεν υποτιμώ σε καμμία περίπτωση την νοημοσύνη των αναγνωστών.
Δεν θα μπω λοιπόν στην διαδικασία να κρίνω όλους αυτούς, οι οποίοι λένε ότι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος και η Σύνοδος έλαβαν αντικανονικά την απόφαση αποκαταστάσεως του Φιλαρέτου και του Μακαρίου.
Αναφέρθηκα προηγουμένως στους Ιερούς Κανόνες που δίνουν αυτό το δικαίωμα στον Κωνσταντινουπόλεως.
Αυτό είναι αρκετό και ο καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του. Όσον αφορά την απόφαση της Εκκλησίας της Μόσχας δεν μπορώ να πω ότι μου είναι ευχάριστη.
Νομίζω σε κανένα δεν είναι ευχάριστη. Αλλά αφού έτσι αποφάσισαν, σέβομαι τις αποφάσεις τους. Πιστεύω αργότερα και προσεύχομαι να ξεπεραστούν τα προβλήματα και να υπάρξει κοινωνία εν Χριστώ Ιησού.
Θεοφιλέστατε, σας ευχαριστούμε πολύ για την αγάπη σας και το χρόνο σας. Ήταν αρκετά εποικοδομητικά τα όσα μας είπατε. Θέλετε κάτι τελευταίο να πείτε για τους αναγνώστες μας;
Να παρακαλέσω τον Ουκρανικό λαό να είναι ενωμένος.
Να κρατεί τις ωραίες ουκρανικές παραδόσεις του και τα έθιμά του. Να αγαπά τον Πατριάρχη μας και να προσεύχετε γι’ Αυτόν.
Να προσεύχετε να μην δημιουργηθούν μίση και εμπάθειες μεταξύ των ανθρώπων αλλά να κυριαρχήσει η αγάπη και η ειρήνη. Και να μην ξεχάσει ποτέ την ευεργεσία της Μεγάλης Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως.
Κι εγώ σας ευχαριστώ για την υπομονή σας.
(!) Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευματικής Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση / ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη.

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Πότε η ύλη φέρνει χαρά.

Η σύναξη πραγματοποιήθηκε στην Κομοτηνή, την 16 Νοεμβρίου 2018. Αρχιμανδρίτης Ιωάννης Καρασακαλίδης. … [...]

Είναι το σχολείο μου

Η ζωή είναι το σχολείο μου. Προσπαθώ να αριστεύσω, ακολουθώντας το δρόμο της τιμής.   Άλκοτ Άμος (Αμερικανός φιλόσοφος)     … [...]

Χειμερινές εικόνες

Καλημέρα με μία όμορφη εικόνα από τα ορεινά μας που ντύθηκαν τα χειμερινά τούς. Περτούλι σήμερα.   … [...]