10074 – Ο Ναός του Πρωτάτου στα πλαίσια της Μεσοβυζαντινής Ναοδομίας (Βιντεοσκοπημένη εισήγηση του κ. Σταύρου Μαμαλούκου στην Ημερίδα της Αγιορειτικής Εστίας)

Σταύρος ΜαμαλούκοςΕπικ. Καθηγητής Μεσαιωνικής & Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής / Τμ. Αρχιτεκτόνων Πανεπιστημίου ΠατρώνΟ Ναός του Πρωτάτου στα πλαίσια της Μεσοβυζαντινής ΝαοδομίαςΠερίληψη της Εισήγησης: Ο μεγαλοπρεπής ναός του Πρωτάτου στις Καρυές του Αγίου Όρους αποτελεί από την ίδρυσή του ως σήμερα τον κατ’ εξοχήν τόπο της κοινής λατρείας των αθωνιτών μοναχών αλλά και το συμβολικό κέντρο της μοναστικής πολιτείας του Αγίου Όρους, καθώς συνδέεται άμεσα με το διοικητικό κέντρο της αθωνικής κοινότητας και τους σχετιζόμενους με αυτό θεσμούς. Ο ναός αποτελεί επιπλέον ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του τόπου, αλλά – χάρη στην παλαιότητά του, στις ιδιομορφίες της αρχιτεκτονικής του και τις περί-φημες τοιχογραφίες που κοσμούν το εσωτερικό του – και της βυζαντινής αρχιτεκτονικής και τέχνης εν γένει.Η σχετική με την αρχιτεκτονική του Πρωτάτου βιβλιογραφία είναι σχετικά πλούσια. Σύμφωνα με την άποψη η οποία είχε παλαιότερα διατυπωθεί από τον καθηγητή Π. Μυλω- νά, ο ναός του Πρωτάτου στις Καρυές είχε κτισθεί περί το 900 ως τρίκλιτη βασιλική και αναμορφώθηκε ώστε να αποκτήσει ένα είδος εσωτερικών χορών από τον Άγιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη περί το 965. Νεώτερες, ωστόσο, έρευνες (Π. Φουντάς, Δ. Αμπόνης) απέδει- ξαν ότι ο σημερινός ναός οικοδομήθηκε εκ θεμελίων εις αντικατάστασιν ενός αρχικού μι- κρότερου στην έκτη δεκαετία του 10ου αιώνα, στα πρώτα, δηλαδή, χρόνια της μεγάλης εποχής του αθωνικού μοναχισμού, στο σπάνιο στη βυζαντινή ναοδομία τύπο της ξυλόστε- γης σταυρικής βασιλικής. Εκτεταμένες εργασίες έγιναν στο ναό στις πρώτες, όπως φαίνε- ται, δεκαετίες του 14ου αιώνα, λίγο πριν από την τοιχογράφησή του από τον θρυλικό «Μανουήλ Πανσέληνο». Οι εκτεταμένες εργασίες του πρώτου τετάρτου του 16ου αιώνα και ε-κείνες των επομένων αιώνων έδωσαν στο μνημείο τη μορφή που είχε πριν από τις ελάχι-στα τεκμηριωμένες εργασίες αποκαταστάσεως που έγιναν στο μνημείο από τον Α. Ορλάνδο κατά τη δεκαετία του 1950.Σκοπός της εργασίας που ακολουθεί είναι η κατάθεση σκέψεων και απόψεων συ- μπληρωματικών σε όσα έχουν ήδη κατά καιρούς γραφεί σχετικά με την αναπαράσταση της αρχικής μορφής και την παλαιότερη οικοδομική ιστορία του μνημείου καθώς και τη θέση του στη μεσοβυζαντινή ναοδομία. Σχετικά:9891 – Δεύτερο Διεθνές Επιστημονικό Εργαστήριο της Αγιορειτικής Εστίας9896 – Το πρόγραμμα του 2ου Επιστημονικού Εργαστηρίου της Αγιορειτικής Εστίας9898 – Περιλήψεις των εισηγήσεων της Επιστημονικής Ημερίδας «Ο ναός του Πρωτάτου και ο ζωγράφος του: Έργα συντήρησης και νέα δεδομένα»9913 – Περιλήψεις ομιλητών του 2ου Επιστημονικού Εργαστηρίου της Αγιορειτικής Εστίας9928 – Νέα στοιχεία για την ταυτότητα των ζωγράφων του ναού του Πρωτάτου, στις Καρυές του Αγίου Όρους9929 – Προκαλούν αίσθηση οι αποκαλύψεις για το μνημείο – θρύλο του Αγίου Όρους!9945 – Ολοκληρώθηκε με επιτυχία το 2ο Διεθνές Επιστημονικό Εργαστήριο της Αγιορειτικής Εστίας10053 – Τοιχογραφίες Πρωτάτου: Η συντήρηση ενός έργου τέχνης στην καρδιά της αθωνικής μοναστικής πολιτείας. (Βιντεοσκοπημένη εισήγηση του κ. Ι. Κανονίδη στην Ημερίδα της Αγιορειτικής Εστίας) 10054 – Σχόλια για την ιστορία του Αγίου Όρους στα χρόνια των πρώτων Παλαιολόγων. (Βιντεοσκοπημένη εισήγηση του κ. Κρ. Χρυσοχοΐδη στην Ημερίδα της Αγιορειτικής Εστίας)

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΤΙΜΟΘΕΟΥ

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μας παρέχουν οι Πράξεις των Αποστόλων και οι Επιστολές του Αποστόλου Παύλου, ο Τιμόθεος ήταν ο πιο αγαπητός μαθητής του και ένας από τους … [...]

Μακάριοι ων αφέθησαν αι ανομίαι

Ο μακαριστός Γέρων Αθανάσιος Μυτιληναίος, στην τέταρτη ομιλία του για το βιβλίο των Ψαλμών της Π. Διαθήκης, αναλύει τον 31ο Ψαλμό, στον οποίο ο Δαυίδ εκφράζει την χαρά … [...]

Επιφανών ανδρών πάσα γη τάφος;

Τα τελευταία χρόνια γίνεται συχνότερα αναφορά για τους πεσόντες ήρωες του έπους του 1940. Έχουν συσταθεί επιτροπές, έχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες και γίνονται συζητήσεις … [...]

Ο Γέροντας Ιωαννίκιος Ανδρουλάκης (1924-2017) ο από Μαλλών Ιεραπύτνης: ένας ΄΄παλαιοδιαθηκικός΄΄ μοναχός της Κρήτης

Γνωρίσαμε τον π. Ιωαννίκιο με την προτροπή φίλου μας, το 2011, ένα χρόνο πριν μετακομίσουμε από την Κρήτη στην Αθήνα .«Πήγαινετε» μας είπε «γιατί τον ταλαιπωρούν κάτι … [...]

Επιστήμη και Υπεροψία

Κάποιες  φορές, το  αντικείμενο  της  επιστημονικής  μελέτης  δημιουργεί  στους  επιστήμονες  την  εντύπωση  ότι  είναι  σε  θέση  να  κατανοήσουν  την  πορεία  των  … [...]

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΑΛΑΘΗΤΟ (21/01/2018)

"Πλάγιος του πέμπτου" 1) Άπαντες σχεδόν οι Μητροπολίτες της Μακεδονίας ήταν εκεί! Άκουσαν το λαό τους και βρέθηκαν δίπλα του. Από τη Θεσσαλία και κάτω με εξαίρεση τον … [...]