Οι τρεις μορφές εξουσίας, κατά τον Μαξ Βέμπερ

Ο Μαξ Βέμπερ ήταν Γερμανός κοινωνιολόγος, ιστορικός και φιλόσοφος (1864-1920) και είχε μεγάλη επίδραση στους συγ­χρόνους του και τους μεταγενέστερους κοινωνιολόγους.
Στο παρελθόν, και μάλιστα το έτος 1994, ένα χρόνο πριν εκλεγώ Μητροπολίτης, έγραψα ένα κείμενο με τίτλο «Ο καπιταλισμός ως γέννημα της δυτικής μεταφυσικής, κατά τον Max Weber», το οποίο δημο­σιεύθηκε στο βιβλίο μου με τίτλο «Γέννημα και θρέμμα Ρωμηοί» (σελ. 123-184).
Εκεί ανέλυα μια από τις βασικές θεωρίες του, η οποία προκάλεσε μεγάλη συζήτηση μεταξύ των επιστημόνων, για την σχέση μεταξύ της προτεσταντικής ηθικής και του πνεύματος του καπιταλισμού.
1. «Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού»
Με ενδιέφερε αυτή η θεωρία του Μαξ Βέμπερ, γιατί ήταν στον αντίποδα του απόλυτου ιδεαλισμού του Χέγκελ και του ιστορικού υλισμού των Ενγκελιανών και του Μαρξ, που προήλθε από τον διαλεκτικό υλισμό. Επίσης, οι θεωρίες του Μαξ Βέμπερ με ενδιέφεραν, γιατί εντόπισε το πως το πνεύμα του Καπιταλισμού προήλθε από τον απόλυτο προορισμό, τον ευσεβιστικό ατομισμό, τον ασκητισμό και το καθήκον για το επάγγελμα, όπως καλλιεργήθηκε στον χώρο του Προτεσταντισμού.
Μελέτησα, λοιπόν, επισταμένως το βιβλίο του Μαξ Βέμπερ «Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού», σε μετάφραση του Μιχ. Κυπραίου και πρόλογο-θεώρηση-επιμέλεια του καθηγητή Βασίλη Φίλια (εκδ. Gutenberg) και προσπάθησα να καταλάβω το βαθύτερο νόημά του. Μάλιστα στην εισαγωγή του ο καθηγητής Βασίλης Φίλιας γράφει ότι «αν εξαιρέση κανείς το «Κεφάλαιο του Μαρξ», ασφαλώς δεν υπάρχει βιβλίο από την περιοχή των κοινωνικών επιστημών που να προκάλεσε τόσες και τόσο έντονες συζητήσεις και αντιδράσεις όσο το έργο αυτό του Μαξ Βέμπερ». Αυτό δε το βιβλίο το θεωρεί «διάσημο».
Επίσης, το βιβλίο αυτό του Μαξ Βέμπερ κυκλοφόρησε και σε μια άλλη μετάφραση του Δημοσθένη Κούρκοβικ με δική του ενημερωτική εισαγωγή (εκδ. Κάλβος).
Ακόμη, για το όλο έργο του Μαξ Βέμπερ ενδιαφέρουσα ανάλυση διαβάζουμε στο σημαντικό βιβλίο του καθηγητή Βασίλη Φίλια με τίτλο «Μαξ Βέμπερ: συστηματική κοινωνιολογία και μεθοδολογία, μια εισαγωγή στο έργο του» (εκδ. Νέα Σύνορα). Μάλιστα, ο Βασίλης Φίλιας γράφει ότι ο Μαξ Βέμπερ ανήκει στους συγγραφείς εκείνους που είναι «ογκόλιθοι, γιατί το έργο τους είναι τιτάνιο, οι στόχοι τους ξεπερνάνε κάθε μέσο όρο· είναι στόχοι, που μόνο μεγαλοφυείς μπορούσαν να βάλουν σε μεγαλοφυά κλίμακα». Επισημαίνει δε ότι «ο Μαξ Βέμπερ στέκεται αναμφισβήτητα δίπλα στον Μαρξ σαν η μεγαλύτερη μορφή όχι μόνο της κοινωνιολογίας, αλλά γενικότερα των κοινωνικών επιστημών».
Το κεντρικό θέμα του κειμένου μου με τίτλο «Ο καπιταλισμός ως γέννημα της δυτικής μεταφυσικής, κατά τον Max Weber», που έγραψα πριν 26 χρόνια, είναι η ανά­λυση αυτού του περιφήμου βιβλίου του Βέμπερ «Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού». Το κείμενό μου διαμορφώθηκε στις εξής επί μέρους ενότητες: «Η αξία του έργου του Max Weber», «Η οριοθέτηση του καπιταλισμού», «Η μεταφυσική του καπι­ταλισμού», «Οι κρίσεις των δυτικών ερμηνευτών για τις απόψεις του Max Weber», «Η Ρωμηοσύνη και το πνεύμα του καπι­τα­λισμού».
Μεταξύ των άλλων επεσήμανα ότι, παρά την κριτική που έγινε στο βιβλίο του Μαξ Βέμπερ, από διαφόρους άλλους ειδικούς, όπως τις εξέθεσε σε βιβλίο του ο Robert Green, τελικά η θεωρία του Μαξ Βέμπερ είναι μεγαλειώδης και πρωτότυπη και κανείς δεν μπορεί να παρερμηνεύση την σχέση μεταξύ του «πνεύματος του καπιταλισμού» και της «προτεσταντικής ηθικής».
Όσοι έκριναν αρνητικά τις απόψεις του Μαξ Βέμπερ, το έκαναν από τις δικές τους ιδεολογίες, αλλά δεν μπόρεσαν να τις απορρίψουν ολοκληρωτικά.
Βέβαια, όταν ο Μαξ Βέμπερ έκανε λόγο για καπιταλισμό δεν εννοούσε απλώς την συσσώρευση του κεφαλαίου από αγάπη προς τον πλούτο, αλλά ομιλούσε για το «πνεύμα του καπιταλισμού», «ως ορθολογική καπιταλιστική οργάνωση της ελεύθερης εργασίας». Και αυτό συνδέεται στενά με τον δυτικό τρόπο ζωής, που διακρίνεται για την πίστη στην μεταφυσική, τον απόλυτο προορισμό, τον ορθολογισμό, τον ηθικισμό και τον ασκητισμό με τον ιδιαίτερο δυτικό προτεσταντικό τρόπο ζωής.
Όπως έχει σημειωθή, αυτό το πνεύμα του καπιταλισμού παρατηρείται και στον Ρωμαιοκαθολικισμό, αλλά τελικά οι Προτεστάντες με την βίωση της ελευθερίας και την ελεύθερη σκέψη, το ανέπτυξαν περισσότερο, οπότε ο φιλελευθερισμός έχει στενή σχέση με τον καπιταλισμό.
Είναι σημαντικό να δούμε πως ο Μαξ Βέμπερ κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα. Στο κείμενό μου που προανέφερα επεσήμανα ότι ο Χέγκελ ισχυριζόταν ότι η ιστορική εξέλιξη και πρόοδος της ανθρωπότητος καθορίζεται από την επίδραση των αιωνίων αγαθών της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της ισότητας. Ο μαθητής του Μπάουερ δίδασκε ότι η πορεία του ιστορικού βίου δεν ρυθμίζεται από τις αιώνιες ιδέες, αλλά από την καθοδήγηση που προέρχεται από την αυτοσυνειδησία και την διανοητική ενέργεια των μεγαλοφυών ιστορικών προσωπικο­τήτων. Ο Μαρξ και ο Ένγκελς υποστήριζαν ότι αυτό που καθορίζει την πορεία της ιστορίας δεν είναι ούτε οι ιδέες, ούτε οι προσωπικότητες, αλλά οι οικονομικές συνθήκες της παραγωγής των αγαθών.
Ο Μαξ Βέμπερ μελέτησε όλα αυτά τα ρεύματα σκέψεως, μεγάλωσε σε αυτό το περιβάλλον που καθόρισε και προσδιόρισε ο ιστορικός υλισμός και είδε την γένεση του καπιταλισμού και γενικώς του κοινωνικού γίγνεσθαι όχι τόσο στον υλικό παράγοντα, αλλά στον θρησκευτικό.
Επομένως, στο έργο του «Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού» ανέλυσε ότι η θεολογία που ανα­πτύχθηκε στον δυτικό χώρο, κυρίως στον κύκλο των Προτεσταντών, συνετέλεσε στην ανάπτυξη του καπιταλισμού ως συστήματος και τρόπου ζωής.
Φαίνεται, λοιπόν, ότι το έργο αυτό του Μαξ Βέμπερ ήταν μια συνθετική έκφραση των ιδεολογικών ρευμάτων που προηγήθηκαν, ήτοι του Χεγ­κελ, του Μπάουερ και των Μαρξ και Ένγκελς και μιάς περαιτέρω επεξεργασίας τους.
Βέβαια, έγινε μεγάλη συζήτηση μεταξύ των επιστη­μόνων πάνω στο κατά πόσον ο καπιταλισμός ως σύστημα, ήταν εξέλιξη της προτεσταντικής ηθικής, και διατυπώθηκαν πολλές απόψεις, πράγμα που δείχνει την απήχηση των σκέψεων του Μαξ Βέμπερ. Εν πάση περιπτώσει οι απόψεις του Μαξ Βέμπερ είναι πολύ πιο σύγχρονες από άλλες κοινωνιολογικές θεωρίες. Αυτό δεν είναι αντικείμενο του παρόντος άρθρου.
2. Οι τρεις μορφές εξουσίας
Μια από τις βασικές απόψεις-θεωρίες του Μαξ Βέμπερ είναι οι τρεις μορφές εξουσίας, που παρατηρούνται στην κοινωνία, σε διάφορες ιστορικές περιόδους.
Ο Καθηγητής Θεοδόσης Πελεγρίνης, αναλύοντας την σκέψη του Μαξ Βέμπερ, αναφέρεται στις τρεις μορφές εξουσίας. Πρόκειται πρώτον για την παραδοσιακή μορφή εξουσίας, «σύμφωνα με την οποία η εξουσία καθορίζεται και διατυπώνεται από τους τρόπους ζωής του παρελθόντος και την αυθεντία των πρεσβυτέρων». Δεύτερον, την χαρισματική μορφή εξουσίας, «σύμφωνα με την οποία πηγή εξουσίας είναι ιδιαίτερα προικισμένα πρόσωπα με θρησκευτική και μαγική συνήθως ακτινοβολία». Και τρίτον την γραφειοκρατική μορφή εξουσίας, «σύμφωνα με την οποία βάση της εξουσίας αποτελούν οι καθιερωμένοι νόμοι ή κανόνες και οι κατεστημένες δομές».
Συγχρόνως υπογραμμίζει ότι «οι κοινωνικές μεταβολές επέρχονται, όταν μια χαρισματική προσωπικότητα κατορθώνει να καταλύσει τους παραδοσικούς δεσμούς της κοινωνίας με το παρελθόν της». Επισημαίνει δε ότι «ο κρίσιμος παράγων στη συμπεριφορά μιάς κοινωνίας είναι η γραφειοκρατία, η οποία μπορεί να προσλάβει τρεις μορφές: την πατριαρχική, την προγονική και την νομική ή λογική».
Έτσι, κατά τον Μαξ Βέμπερ, αυτοί οι «τρόποι εξουσίας» αποτελούν τις «αξονικές μορφές», βάσει των οποίων διαμορφώνεται η φυσιογνωμία της κοινωνίας και όχι οι «τρόποι παραγωγής», όπως υποστήριζε ο Καρλ Μαρξ.
Πέρα από αυτό, κατά το «Φιλοσοφικό Λεξικό του Cambridge», «ένας από τους κύριους θεωρητικούς στόχους της δουλειάς του Βέμπερ ήταν να κατανοήσει πως οι κοινωνικές διαδικασίες «εξορθολογίστηκαν» εξετάζοντας διάφορα θέματα από τη γερμανική φιλοσοφία της ιστορίας και από το έργο του Hegel ως κομμάτια της κοινωνικής θεωρίας». Ο εξορθολογισμός συνίσταται «από την επιλογή των πιο αποδοτικών μέσων για την επίτευξη των σκοπών του δρώντος υποκειμένου και κάτι τέτοιο συνεπάγεται ότι το υποκείμενο διαμορφώνει κρίσεις σχετικά με τις συνέπειες των πράξεων και των επιλογών του».
Γράφοντας ο Μαξ Βέμπερ για την πολιτική ως επάγγελμα, επισημαίνει ότι «οι επαγγελματίες πολιτικοί πρέπει να πράττουν σύμφωνα με μια ηθική της ευθύνης, που αφορά στις συνέπειες των πράξεών μας και όχι σύμφωνα με μια «ηθική του φρονήματος», που αφορά στις αφηρημένες αρχές των έσχατων σκοπών».
Ακόμη, ο Μαξ Βέμπερ στο βιβλίο του με τίτλο «Προτεσταντική Ηθική και το πνεύμα του Καπιταλισμού» προειδοποιεί ότι «ο ρατσιοναλισμός αφυδατώνει τις πηγές της αξίας και κατασκευάζει ένα «σιδερένιο κλουβί» μιάς αυξάνουσας γραφειοκρατικοποίησης, που έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη νοήματος και ελευθερίας στην κοινωνική ζωή».
Αυτό είναι πολύ σημαντικό, για να δη κανείς την ενότητα της κοινωνίας και την συνεργασία μεταξύ των τριών μορφών εξουσίας.
[page_end]
3.Η καλή οργάνωση και η ενότητα της κοινωνίας
Μέσα στην ιστορία δεν υπήρξαν αμιγείς τύποι εξουσίας, αλλά η υπεροχή του ενός ή του άλλου τύπου εξουσίας. Υπήρξαν ηγέτες, οι οποίοι με τα φυσικά χαρίσματά τους έπεισαν τον λαό και άσκησαν εξουσία σε βάρος των άλλων ειδών εξουσίας, όπως έγινε με τον Χίτλερ. Γι’ αυτό, για την καλή διοργάνωση μιάς πολιτείας είναι απαραίτητη η καλή συνύπαρξη και συλλειτουργία όλων των τύπων και μορφών εξουσίας.
Έτσι, η νόμιμη ή γραφειοκρατική εξουσία δεν πρέπει να αγνοή την παραδοσιακή (ήθη και έθιμα) εξουσία, και την χαρισματική (ανθρώπους με κύρος στην ειδικότητά τους) εξουσία. Ούτε η χαρισματική εξουσία να παραγνωρίζη την παραδοσιακή και νόμι­μη ή γραφειοκρατική εξουσία. Ούτε, βεβαίως, και η παραδοσιακή εξουσία να παραθεωρή την νόμιμη ή γραφειοκρατική και χαρισματική εξουσία. Σε μια ευνομούμενη Πολιτεία πρέπει να υπάρχη συνεργασία όλων. Αυτό, άλλωστε, καθορίζει με αυθεντικό τρόπο το Σύνταγμα της Χώρας μας.
Αυτό προσπάθησα να παρουσιάσω σε μια από τις εμφα­νίσεις μου στην τηλεόραση, ομολογουμένως στα στενά χρονικά πλαίσια μιάς ενημερωτικής εκπομπής. Είχα υπ’ όψη μου όλη αυτήν την θεωρία που προανέφερα.
Εκείνη την χρονική περίοδο ο Αρχιεπίσκοπος απέστειλε επιστολή στον Πρωθυπουργό για να ανοίξουν οι Ιεροί Ναοί για τους πιστούς, αλλ’ όμως ενώ γινόταν λόγος για σταδιακή επαναφορά στην κανονικότητα, μετά το lockdown (καραντίνα) της κοινωνίας, δεν καθοριζόταν χρονοδιάγραμμα λειτουργίας των Ιερών Ναών.
Έτσι, ανέφερα ότι κατά τον Μαξ Βέμπερ πρέπει να συνεργάζονται στενά όλοι οι φορείς της κοινωνίας, για να μην υπάρξη δυσαρ­μονία στην κοινωνία μεταξύ Κράτους, πολιτών και χαρισματούχων, εννοώντας τους ειδικούς επιστήμονες, την Εκκλησία κ.α. Μέσα στα πλαίσια αυτά χρησιμοποίησα την λέξη εκτροπή, από την μη καλή συνεργασία, και ποτέ δεν εννοούσα εκτροπή του πολιτεύματος. Άλλωστε, σε όλα τα κείμενά μου των σαράντα ετών, εκτός των άλλων, φαίνεται και η δημοκρατική ευαισθησία μου.
Η λέξη «εκτροπή», κατά το Λεξικό Liddell- Scott, έχει πολλές έννοιες, όπως «εις το πλάγιον τροπή», «το τρέπεσθαι κατά μέρος», «αποφυγή», «του ονόματος εκτροπή, παραλλαγή αντικατάστασις δι’ ετέρας ισοδυνάμου λέξεως». κλπ. Κατά δε το Λεξικό του Δημητράκου η λέξη «εκτροπή», εκτός των ανωτέρω, έχει και την έννοια «η απομάκρυνσις εκ τινος αρχικής κατευθύνσεως, απόκλισις», «αποφυγή», «αποστροφή», «εκτροπή λόγου, παρέκλισις εκ του θέματος», «εκτροπή ονόματος» κ.α.
Μερικοί, όμως, προφανώς από ταχύτητα, χωρίς να κατανοήσουν το όλο σκεπτικό μου και χωρίς να με ρωτήσουν τι ακριβώς εννοούσα με αυτήν την φράση, εξέφρασαν την δυσαρέσκειά τους.
Βέβαια, σε άλλες συνεντεύξεις μου την ίδια εκείνη ημέρα, και στον ίδιο τηλεοπτικό σταθμό και σε άλλους, μου δόθηκε η ευκαιρία να εξηγήσω το νόημα και τις απόψεις του μεγάλου Γερμανού κοινωνιολόγου και το νόημα των δικών μου λόγων. Και μάλιστα υποστήριξα ότι δεν μπορούμε να είμαστε «θηρευτές λέξεων» και να κρίνουμε κάποιον, χωρίς να εντοπίσουμε όλη την σκέψη του.
Ο άνθρωπος πρέπει να είναι ανοικτός σε κάθε πρόκληση και όχι «μονοδιάστατος». Έχω υπ’ όψη μου την σκέψη του Μαρκούζε, ο οποίος μιλούσε με άλλη αφορμή, για τον «μονοδιάστατο άνθρωπο» και την «μονοδιάστατη κοινωνία» και κρίνει «τον αυτοματισμό και κομφορμισμό του τεχνολογικού ορθολογισμού, που οδηγεί σε μια αλλοτρίωση του σημερινού ανθρώπου, σε μια νοοτροπία καταναλωτού, σε μια υποταγή στο βιομηχανικό κατεστημένο», σήμερα δε σε άλλα σύγχρονα κατεστημένα.
Επομένως, ο σύγχρονος άνθρωπος πρέπει να υπερβαίνη τον ορθολογισμό, τον ηθικισμό και την κάθε είδους απολυταρχία.
4. Το μυστήριο της Εκκλησίας και η σύγχρονη ζωή
Σχεδόν έναν μήνα, από τότε που μου ανέθεσε η Διαρκής Ιερά Συ­νοδος να την εκπροσωπήσω στην αντιμετώπιση του νέου κορωνοιού, από την πλευρά της Εκκλησίας, εμφανίσθηκα σχεδόν σε εκατό (100) τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς, υποστήριξα τις αποφά­σεις της Ιεράς Συνόδου, που ήταν κατά βάση σε εναρμόνιση με τις αποφάσεις της Πολιτείας, και αυτό το έκανα με σοβαρότητα, υπευθυνότητα, επιχειρηματολογία και ηρεμία.
Όσοι ζούμε μέσα στην Εκκλησία γνωρίζουμε ότι η Εκκλησία, η θεία Λειτουργία είναι ένας χώρος μυστηρίου που αναπαύει τον άνθρωπο, που υπερβαίνει την διελκυστίνδα μεταξύ ορθολογισμού και ηθικισμού, που συνδέει Θεό και άνθρωπο, μυστήριο και ιστορία, εσωτερικότητα και κοινωνικότητα, παρελθόν, παρόν και μέλλον, είναι το ένδοξο περιεχόμενο της Ρωμηοσύνης, είναι η εξουσία του Σταυρού και της Αναστάσεως του Χριστού, είναι η εξουσία της κένωσης και της προσφοράς.
Ο Χριστός και η Εκκλησία Του δεν ασχολούνται με διάφορες μορφές εξουσίας, αλλά η εξουσία τους είναι αυτή που απορρέει από την «Βασιλεία του Θεού», που δεν έχει σχέση με την Βασιλεία του κόσμου τούτου, αλλά ζη μέσα στον κόσμο.
Στην προς Διόγνητον επιστολή που είναι ένα κείμενο που γράφηκε γύρω στα 200 μ.Χ. μεταξύ των άλλων χαρακτηρίζεται με πολύ ευστοχία ο τρόπος ζωής των Χριστιανών.
Γράφεται ότι οι Χριστιανοί «Πατρίδας οικούσιν ιδίας, αλλ’ ως πάροικοι· μετέχουσι πάντων ως πολίται, και πανθ’ υπομένουσι ως ξένοι· πάσα ξένη πατρίς εστίν αυτών, και πάσα πατρίς ξένη… Πείθονται τοις ωρισμένοις νόμοις, και τοις ιδίοις βίοις νικώσι τους νόμους. Αγαπώσι πάντας, και υπό πάντων διώκονται».
Σεβόμαστε το πολίτευμα της χώρας μας, το οποίο είναι δημοκρατικό, στο οποίο ζούμε, αλλά έχουμε και έναν άλλο τρόπο ζωής, γιατί θέλουμε να ικανοποιήσουμε τις ψυχικές μας ανάγκες.
Έτσι, επειδή ζούμε σε μια ευνομούμενη πολιτεία πρέπει να συνεργαζόμα­στε στενά με όλους τους φορείς της, για το καλό όλων μας. Γι’ αυτόν τον λόγο προσευχόμαστε σε κάθε θεία Λειτουργία για τους άρχοντες:
«Δος αυτοίς, Κύριε, ειρηνικόν το βασίλειον, ίνα και ημείς εν τη γαλήνη αυτών ήρεμον και ησύχιον βίον διάγωμεν, εν πάση ευσεβεία και σεμνότητι». Αυτό, όμως, δεν αμνηστεύει την ευθύνη των αρχόντων για την χρήση της εξουσίας και θα δώσουν λόγο στον λαό και στον Θεό.
Όλοι πρέπει να καταλάβουν ότι η Εκκλησία, κατά τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, «ιατρείον εστι πνευματικόν», που δίνει τα κατάλληλα φάρμακα, είναι «οικία κοινή πάντων», και «ου γαρ χρυσοχοείον, ουδέ αργυροκοπείον εστιν η Εκκλησία, αλλά πανήγυρις αγγέλων».
Επομένως, με τις παρεμβάσεις που έκανα τον τελευταίο καιρό, κατ’ εντολήν της Ιεράς Συνόδου και υπακοής σε Αυτήν, υποστήριζα κυρίως και προ παντός τις αποφάσεις της, την επιστολή που έστειλε ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος στον Πρωθυπουργό και εξέφραζα το κλίμα και την δυσφορία που επικρατούσε σε ανθρώπους της Εκκλησίας για το κλείσιμο των Ιερών Ναών.
Φυσικά, είμαστε υποχρεωμένοι να προστατεύουμε την δημόσια υγεία, αλλά έχουμε και υποχρέωση να ικανοποιούμε τις ανάγκες της ψυχής μας που πεινά και διψά για Θεό.
Το ότι είμαστε υποχρωμένοι να προστατεύουμε την δημόσια υγεία, το βλέπουμε σε μια υποσημείωση του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου στον 66ο (ΞΣΤ΄) Αποστολικό Κανόνα, που μου την υπέδειξε κάποιος κληρικός.
Ο άγιος Νικόδημος έχοντας υπόψη του την φονική πανώλη, γράφει: «Σημείωσε ότι ως φονεύς καταδικάζεται και εκείνος ο άνθρωπος, ο οποίος εν καιρώ πανώλης ηξεύρωντας ότι είναι μεμολυσμένος, υπάγει εις οίκους, και πολιτείας, και μολύνει και τους άλλους, και γίνεται πολλών φόνων αίτιος» (Πηδάλιον, σ. 86).
Και επειδή άρχισα το κείμενο αυτό με τις απόψεις του Μαξ Βέμπερ για την «προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού», αλλά και για τις τρεις μορφές εξουσίας, θέλω να καταλήξω με μια ρήση του μεγάλου αυτού Γερμανού κοινωνιολόγου, την οποία ανέφερα σε μια από τις εμφανίσεις μου στην τηλεόραση.
Σύμφωνα με τον Μαξ Βέμπερ, «αναμφίβολα όλη η ιστορική εμπειρία επιβεβαιώνει την αλήθεια ότι ο άνθρωπος δεν θα είχε επιτύχει το εφικτό, αν δεν είχε ξανά και ξανά προσπαθήσει να φθάσει το ανέφικτο».
Αυτό το κατά τους πολλούς ανέφικτο αγγίζει η ορθόδοξη θεολογία, όπως βιώνεται στην Εκκλησία, και το κάνει εφικτό.-

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Δυο Νεες Κυκλοφοριες: Ερμηνεια των 14 επιστολων του Αποστολου Παυλου με αποδοση στη Νεοελληνικη & Απο τα ρηχα του χρονου στο βαθος της αιωνιοτητας…

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ!!!Πατήστε Εδώ και επισκεφθείτε το ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο μαςΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣΑΠΟΚΤΗΣΤΕ ΤΟ ΤΩΡΑΠΡΩΤΟ ΣΕ ΠΩΛΗΣΕΙΣΑΠΟΚΤΗΣΤΕ ΤΟ ΤΩΡΑΝΕΑ … [...]

Το δώρο της Θείας Λειτουργίας

Μητροπολίτη Μόρφου Νεόφυτου  Η ίδια η Θεία Λειτουργία, από την αρχή αρχή της, διακηρύσσει τί ακριβώς είναι: Είναι η ευλογημένη Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και … [...]